अणुभाष्य (महाप्रभु वल्लभाचार्य - शुद्धाद्वैत वेदान्त ब्रह्मसूत्र महाभाष्य प्रकाश टीका सहित)

यहाँ प्रस्तुत पृष्ठ का देवनागरी में पंक्ति-दर-पंक्ति लिप्यन्तरण दिया गया है:

७४० श्रीमद्व्याससूत्राणुभाष्यम् । [अ० १ पा० ३ अ० ९ सू० ३४ विना देवतां पृष्टः प्रत्युवाच । अह हारे त्वा शूद्र तवैव सह गोभिरस्त्वित्यादिना जानश्रुतिं शूद्रशब्देन संबोध्य, पुनश्च, शूद्राऽनेन मुखनेत्युक्त्वा संवर्गविद्यामुप- विष्टवान् । अतोऽत्र विद्यायां जातिशूद्रस्याप्यधिकार इत्याशङ्क्य परिहरति । नात्र शूद्रशब्दो जातिशूद्रवाची । किंतु मत्सरयुक्तस्त्वमत्र नाधिकारीति तथा संबो- धनम् । तदाह । शुक् शोकः, अस्य जानश्रुतेः समजति । तत्र हेतुः । तदना- दरश्रवणात् । तस्माद्धंसावनादरस्य श्रवणात् । कंवर एनमेतत्सतं सयुग्वान- मिव रयिकमात्थेति स्वापकर्षश्रवणात् । किम्ततो यद्येवमत आह तदाद्रवणात् । तत् तदनन्तरम् आद्रवणात् । शुचमनु आद्रवतीति शूद्रः । परोक्षवादार्थं दीर्घः भाष्यप्रकाशः। व्याकुर्वन्ति । मुखेनेति द्वारेण । सूत्रमवतार्य व्याकुर्वन्ति । अत इत्यादि । कं वर एनमेतदित्यादि । कं वर। कम् उ अरे एनं राजानमेतावत्कर्मकर्तारं सन्तं सयुग्वानं रयिक- मिवात्थेत्यर्थः । शुचमन्वित्यादि । अत्र दीर्घः पृषोदरादित्वाद् वर्णान्तरलोपस्याप्युपलक्षकः । रश्मिः। दिवान्योतिराततं तन्मा प्रसांक्षीः । तत्त्वा मा प्रधाक्षीरिति तमु परः प्रत्युवाच कम्वर एनमेतत्सन्तं५ सयुग्वानमिव रैक मात्थेति योनुकथं५ सयुग्वा रैक इति । यथा कृताय विजितायाधरेयाः संयन्त्ये- वमेनं५ सर्वं तदमिसमैति यत्किंच प्रजाः साधु कुर्वन्ति य स्तद्वेद यत्स वेद स मयैतदुक्त इति तदु ह जानश्रुतिः पौत्रायणः उपशुश्रावेति । श्रद्धयादेयो हि श्रद्धापुरःसरमेव ब्राह्मणेभ्यो देयमसौति णिनिः । बहु प्रचुरं दातुं शीलमस्येति बहुदायी । भोजनार्थं बहु पाक्यमस्यास्तीति बहुपाक्यः । कचिद्देशे आस बभूव स ह सर्वतः सर्वासु दिक्षु आवसथान् वसतिस्थानानि मापथांचकार कारितवान् शम्बितवान्वा । सर्वत एव सर्वावसथेभ्येव मे मम अन्नमत्सन्तीति लोका इत्यभिप्रायवान् विशिष्टान्नदानफलं दर्श- यितुमाह अथ हेति अथ एवं सति ह कस्मिंश्चिद्धर्मकाले निशायां हर्म्यतलस्थे राजनि हंसा रात्रौ दर्शनगोचरे निपेतुः गतवन्तः । तत् तस्मिन् काले पृष्ठतः पतन्नेको हंसोऽग्रतः पतन्तं हंसं होहोऽयि भल्लाक्ष भल्लाक्ष इत्यादरेण संबोध्य मा प्रसांक्षीस्तेन ज्योतिषा सह संबन्धं मा कार्षीः तत्र हेतुः तज्ज्यो- तिस्त्वां त्वां मा प्रधाक्षीः छान्दसत्वान्मध्यमः मा कार्षीद् दहनं । तमुपर अग्रगामी हंसः कं उ वरे इतिच्छेदः । अरे हंस एनं प्राणिमात्रं कमु सन्तं केन माहात्म्येन युक्तं सन्तं जानन् त्वं एतत्पूर्वोक्तं वचनमात्थ कमिव रैकमिव रैकतुल्यत्वेनोक्तवानसि । कीदृशं रैकं सयुग्वानं कथं केन प्रकारेण यो रयिको वर्तते इति एनं रैकं । तत्र दृष्टान्तः यथा कृतायेति ईयते प्राप्यते जयोऽनेनेत्यायः इणो धातो- र्कर्तरि च कारके संज्ञायामिति सूत्रेण घमन्तमिदं .रूपमक्षवाचकं द्यूतसमये वराटकगणनायां यत्र चत्वारोवक्षिप्यन्ते स प्रकृतायः यत्र त्रयः स त्रेतायः यत्र द्वौ द्वापरः यत्रैकः स कलिनामा यथा लोके कृतो नामा यः अक्षः द्यूतसमये प्रसिद्धश्चतुरङ्गः तस विजिताय विजयोर्थ इतरे अपरेवा न्यूना अक्षास्त्यङ्गद्व्यङ्गैकाङ्गाः क्रमेण त्रेताद्वापरकलिनामानः संयन्ति तत्रान्तर्भवन्ति न्यूनसंख्याया अधिक- संख्यायामन्तर्भूतत्वादिति । यस्तदिति यद्ज्ञेयं स रैको वेद तद्ज्ञेयं योऽन्योपि वेद तस्यानेपि सर्वं सर्वप्रजाभिर्जातधर्मफलमन्तर्भवतीति । स भयेति स एवं भूतो विद्वान् मया एतदेवं रैक्वमुक्तस्तद्वत्सन् नीय उक्त इत्यर्थः । इति शब्दो हंसवाक्यसमाप्त्यर्थः । प्रकृतमुच्यते शुचेवेति क्षत्रबोधकशब्देन । 740