भारतकोश
अपरोक्षानुभूति (दीपिका व हिन्दी टीका सहित)

अपरोक्षानुभूति (दीपिका व हिन्दी टीका सहित)

Aparokshanubhuti with Dipika & Hindi Commentary

आदि शङ्कराचार्य द्वारा

स्रोत: खेमराज श्रीकृष्णदास / गीताप्रेस · खेमराज श्रीकृष्णदास / गीताप्रेस · 1940 (उद्गम)

DevanagariSanskritpublished109 पृष्ठ

पृष्ठ 91, कुल 109 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 91

संस्कृतटीका-भाषाटीकासहिता । ( ८५ ) धिकारिणमाहार्द्धेन अयमिति अयमुक्तलक्षणः प्राणा- यामश्चकाराद्भेदत्रययुक्त इत्यर्थः । प्रबुद्धानां प्रकर्षेणा- संभावनादिरहितत्वेन बुद्धानामात्मबोधयुक्तानां निः- संदेहाऽपरोक्षज्ञानिनामित्यर्थः । योग्यइत्यध्याहारः त- र्ह्यज्ञानां कीदृश इत्यत आह अज्ञानामिति ॥ १२० ॥ भा. टी. अनन्तर निश्चलतासे एक ब्रह्मही सर्व स्वरूपहै ऐसा निश्चय होताहै सो कुम्भक प्राणायाम कहावे है । इस प्रकार रेचक, पूरक, कुम्भक, ज्ञानियोंके प्राणायाम होय हैं अज्ञानी पुरुष वायु रोककर नासिकाको पीड़ा देनेको प्राणा- याम कहें हैं ॥ १२० ॥ विषयेष्वात्मतां दृष्ट्वा मनसश्चिति म- ज्जनम् ॥ प्रत्याहारः स विज्ञेयोऽभ्यस- नीयो मुमुक्षुभिः ॥ १२१॥ सं. टी. इदानीं प्रत्याहारं लक्षयति विषयेष्विति । विषयेषु घटादिषु यद्वा शब्दादिषु अन्वयव्यतिरेका- भ्यामात्मतां सत्तास्फुरत्ताप्रियतामात्रतां दृष्ट्वानुसंधाय मनसोंतःकरणस्य चितिमज्जनं नामरूपक्रियानुसंधान- राहित्येन चित्स्वरूपतयावस्थानं स प्रत्याहारः ततः किमतआह अभ्यसनीयइति ॥ १२१ ॥ भा. टी. विषयोंके विषे आत्मत्वको देखकर अर्थात् सर्व जगत्को ब्रह्ममय देखकर और चैतन्यस्वरूप आत्मामें चित्तको