आपस्तम्ब धर्मसूत्र (महर्षि आपस्तम्ब - हरदत्त टीका एवं हिन्दी अनुवाद)

अनध्यायाः ] उज्ज्वलोपेते प्रथमः प्रश्नः । ६५ त्राम् । समाहारद्वन्द्वे छान्दसो लिङ्गव्यत्ययः । सर्वेष्वेतेषु वाता- दिषु च त्रिषु तावत्कालमनध्यायः । वाते घोषवति । पूतिगन्धे दुर्गन्धे । नीहारे हिमान्याम् । वातादिग्रहणं पूर्वोक्तानां श्वगर्दभादीनामुपलक्षणा- र्थम् । पुनरिह वचनं तावत्कालमिति विधातुम् । अत्रैव श्वगर्दभादिग्रहणे कर्तव्ये पूर्वत्र पाठस्य चिन्त्यं प्रयोजनम् ॥ २७ ॥ मुहूर्तं विरते वाते ॥ २८ ॥ वाते घोषवति विरतेऽपि मुहूर्तमात्रमनध्यायः । द्वे नाडिके मुहूर्तम् ॥२८॥ सलावृक्यामेकसृक इति स्वप्नपर्यन्तम् ॥ २९ ॥ (१)‘तावत्काल’मित्यस्याऽपवादोऽयम् । सलावृक्येकसृकशब्दौ व्याख्यातौ ॥ २९ ॥ नक्तं चारण्येऽनग्नावहिरण्ये वा ॥ ३० ॥ रात्रावग्निवर्जिते हिरण्यवर्जिते वाऽरण्ये नाधीयीत ॥ ३० ॥ अननूक्तं चाऽपर्त्तौ छन्दसो नाधीयीत ॥ ३१ ॥ उत्सर्जनादूर्ध्वमुपाकरणादर्वागपर्तुः । तत्र छन्दसोऽननूक्तमंशमपूर्वं नाऽधीयीत । ग्रहणाध्ययनमपर्त्तौ न कर्तव्यम् । यद्यपि(२)तैष्यां पौर्ण- मास्यां रोहिण्यां वा विरमे’ दित्युक्तम्, तथापि कियन्तं कालं तद्विर- रमणम् ? कस्माच्चाऽध्ययनम् ? इत्यपेक्षायामिदमुच्यते-एतावन्तं कालं ग्रहणाध्ययनं न कर्त्तव्यमिति । धारणाध्ययने न दोषः । तथा ‘छन्दस’ इति वचनादङ्गानां ग्रहणाध्ययने न दोषः ॥ ३१ ॥ प्रदोषे च ॥ ३२ ॥ प्रदोषे चाऽननूक्तमृतामपि नाधीयीत । (३)‘मासं प्रदोषे नाधीयीते’ त्येतत्तु धारणाध्ययनस्यापि प्रतिषेधार्थम् । अपर आह—यस्यां रात्रौ द्वादशी त्रयोदशी च मिश्रीभवतः, तस्यां प्रदोषे नाधीयीतानूकमननू- क्तं च, ऋतावपर्त्तौ च । एष आचार इति ॥ ३२ ॥ सार्वकालिकमाम्नातम् ॥ ३३ ॥ आम्नातंमधीतं तत्सार्वकालिकमपर्त्तौ प्रदोषे च सर्वस्मिन्कालेऽध्येतव्यम् ३३ यथोक्तमन्यदतः परिषत्सु ॥ ३४ ॥ १. आप. ध. १. ११. २७. २. आप. ध. १.९.२. ३. आप. ध. १. ९. १. आप० ध० ९