भारतकोश
अष्टाङ्गहृदयम्

अष्टाङ्गहृदयम्

Ashtanga Hridayam

श्रीमद्वाग्भट द्वारा

स्रोत: चौखम्बा संस्कृत प्रतिष्ठान - निर्मला हिन्दी व्याख्या (डॉ० ब्रह्मानन्द त्रिपाठी) · चौखम्बा संस्कृत प्रतिष्ठान, दिल्ली · 1999 (उद्गम)

DevanagariSanskritpublished387 पृष्ठ

पृष्ठ 382, कुल 387 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 382

मेद:शोफोदराशेघ्नि:

मेद:श्लेष्मास्रपित्तेषु

मेहकुष्ठकृमिज्छर्दि

मोचखर्जूरपनस

मौद्स्तु पथ्य: संशुद्ध

य एव देहस्य समा

यच्चान्यदपि विष्टम्भि

यतेत च यथाकालं

यतो गतां गति

यदीरयेद्वहिदोषान्‌

यथाकालमतो निद्रां

यथा कुसुम्भादियुतात्‌

यथाक्रमं बथायोगम्‌

यथा5णुरग्रिस्तृण

यथा निदान दोषोत्थ:

यथापूर्व शिवस्तत्र

यथाबल यथास्वं च

यथायथ॑ निरूहस्य

यथायोगप्रमाणानि

यथा वा स्नेहपक्ति: स्या

यथा विकारविहितां

यथास्वं च परिस्रावै

यथास्व॑ प्रतिरोगं च

यथास्वं यौगिकै: स्नेहै

यथा स्वजन्मोपशयां:

यदन्नं द्वेष्टि यदपि

यदि च स्थिरमूल

यदेकस्य तदन्यस्य

यद्वालमव्यक्तरसं

यन्त्र विमुच्य मूर्च्छायां

यमकं मण्डलाख्य॑

यवका हायना: पांसु

यश्चाग्नेयौषधक्वाथ

यष्टीमधुसुवर्णत्वक्‌

यात्यग्रिर्मन्दतां तस्मात्‌

यान्यहानि पिबेत्तानि

यावत्पतत्यसौ बिन्दु

यावत्पर्ये ति हस्ताग्रं

युक्‍त्या वा देशकालादि

युञज्यात्तत्‌ कफरोगेषु

अष्टाड्रहदये

युञज्यादनन्तमन्नादौ

युउज्यान्नालाबुघटिका

येनाभिवृष्टममर्ल

ये भूतविषवास्वग्नि

योगानिमानलुद्वेगान्‌

योजयेत्सप्तरात्रे5स्मा

योनिव्रणेक्षणं मध्ये

यौगिक सम्यगालोच्य

रक्तपाकमिति ब्रूयात्‌

रक्तपित्तकफोत्क्लेदि

रक्ता: श्वेता भृशं कृष्णा

रक्ते त्वतिष्ठति क्षिप्रं

रक्तो महान्‌ सकलम:

रक्षन्‌ रक्तमदादभूय:

रसं विपाकस्तौ वीर्य

रसाञउजनस्य महतः

रसादिसाम्ये यत्‌ कर्म

रसानां यौगिकत्वेन्

रसान्‌ स्निग्धान्‌ पल पुष्टं

रसायनमिवर्षीणा

रसाला बुृंहणी वृष्या

रसासृड्मांसमेदोस्थि

रसे पाके च कटुक॑

रसे पाके च कटुकम्‌

रसे रौक्ष्यं श्रम: शोषो

रसेषु व्यपदिश्यन्ते

रसैरसौ तुल्यफल

रागरुग्दाहसंरम्भा

रागादिरोगान्‌ सतता

रागो रक्ताज्च पाक:

राजीचिलिचिमाद्याश्व

राजमाषो5निलकरो

राजा राजगृहासन्ने

रुक्ृशोफौ च कटीगुह्य

रुच्यं लघु स्वादुपाक

रुजो5तिवृद्धिर्दरणं

रूक्षे कषायमधुरं

रूक्षपूर्द तथा स्नेह

रूक्षा: केवलवातार्ता:

रूक्षा: सक्षौद्रगोमूत्रा:

रूक्षे5क्षि स्तब्धता शोथो

रूक्षोष्णमम्लं कासुम्भं

रोगा: सर्वे5पि जायन्ते

रोगास्तु दोषवैषम्य

रोचनं दीपनं हृद्यम्‌

रोधशावरकरोध्र :

रोपण तिक्तकैद्रन्यै:

रोमकं लघु पांसूत्य॑

रोमहर्षो वमिर्दाह:

रौक्ष्यलाघववैशद्य

लड्जनं कार्यमामे तु

लक्ष्मी गुहामतिगुहां

लघुमेंध्यो हिमो ख्क्षः

लघुरम्ल: कट॒स्तस्मात्‌

लघु रूक्षोष्णतीक्ष्णं च

लघ्वनुष्णं दृशः पथ्यम्‌

लझ्ञकोकिलहारीत

लवण: स्यन्दयत्यास्य॑

लागयेद्वृतमृत्स्तन्य

लाघवं कर्मसामर्थ्य

लाघवार्तीकवतीरि

लाड्रला लोहवालाख्या:

लाला जिद्दौष्ठयोर्जाड्य

लालादिकोथनाशार्थ

लिड़ क्षीणेडनिले5ड्डस्य

लतादितन्तुविष्मूत्र

लेखन रोपणं दृष्टि

लेखस्नेहनान्त्येषु

लोपाकजम्बुकश्येन

लोहितं प्रभव: शुद्धं

वक़र्जुतिर्यगूर्ध्वाध:

वकर्जुधारं द्विमुखं

वक्ष्यन्ते3त: परं दोषा:

वचाजलददेवाहन

वचाहरिद्रादिगणा

वडिशं करपत्राख्यं

वत्सकपूर्वाभाज्ी

वदत्यन्ये तु न दिवा

वदन चापरिम्लानं

(०९