आयुर्वेद प्रकाश (माधव उपाध्याय - रसशास्त्र, पारद शोधन व धातु भस्म निर्माण सटीक)

४८ आयुर्वेदीयग्रन्थमाला । [ अध्यायः संमर्द्य चाथ काष्ठैरर्धार्मणसंमितैः पचेद्द्वास्रम् । चुल्लीडमरुकमध्यं वितस्तिचतुरङ्गुलावकाशं तु ॥ ३६६ ॥ कर्तव्यं, क्रमदहनं तदधः प्रज्वालयेन्मध्यम् । शशिधवलमुपरिलग्नं युक्त्या संगृह्य रक्षयेद्यत्नात् ॥ ३६७ ॥ वल्लं वल्लार्धं वा गुडेन जीर्णेन रोगिणे दद्यात् । दुग्धोदनं तु पथ्यं देयं तस्मै च ताम्बूलम् ॥ ३६८ ॥ हरति समस्तं रोगं कर्पूराख्यो रसो नृणाम् । फिरङ्गरिकेसरी सकलकुष्ठकालानलो- ऽखिलव्रणविनाशकृद्रणजगर्तपूर्तिप्रदः । सुवर्णसमवर्णकृद्बलहुताशतेजस्करः समस्तगदतस्करो रसपतिः स कर्पूरकः ॥ ३६९ ॥ नवसादरं दद्यात् 'पारदाच्चतुर्थांशं' इति शेषः । तुवरी फटकडी, गडं सांभरिलवणं, शेषं स्पष्टम् ॥ अथ रसकर्पूरस्यापरो विधिः— शुद्धसूतसमं कुर्यात्प्रत्येकं गैरिकं सुधीः । इष्टिकां खटिकां तद्वत्स्फटिकां सिन्धुजन्म च ॥ ३७० ॥ वल्मीकं क्षारलवणं भाण्डरञ्जनमृत्तिकाम् । सर्वाण्येतानि संचूर्ण्य वाससा परिशोधयेत् ॥ ३७१ ॥ सिन्धुजन्म सैन्धवं, वल्मीकं तज्जा मृत्, क्षारलवणं खारि- यालोणं, भाण्डरञ्जनमृत्तिका कुलालगृहे 'कावीस' इति नाम ॥ एभिश्चूर्णैर्युतं सूतं यावद्यामं विमर्दयेत् ॥ तच्चूर्णसहितं सूतं स्थालीमध्ये परिक्षिपेत् ॥ ३७२ ॥ तस्या स्थाल्या मुखे स्थालीमपरां धारयेत्समाम् । सवस्त्रकुट्टितमृदा मुद्रयेदुभयोर्मुखम् ॥ ३७३ ॥ संशोष्य मुद्रयेद्भूयो भूयः संशोष्य मुद्रयेत् ।