भारतकोश
बौधायन धर्मसूत्र (विवरण टीका व हिन्दी अनुवाद)

बौधायन धर्मसूत्र (विवरण टीका व हिन्दी अनुवाद)

Baudhayana Dharmasutra Hindi

महर्षि बौधायन द्वारा

स्रोत: Baudhayana Dharmasutram with Vivarana & Hindi Translation by Dr. Umesh Chandra Pandey (उद्गम)

DevanagariHindipublished486 पृष्ठ

पृष्ठ 209, कुल 486 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 209

प्रथमः खण्डः ] द्वितीयप्रश्ने प्रथमोऽध्यायः १५७

^१एवमिति । आत्रेय्या अपि दण्डप्रकरणे पुनर्ब्रह्महत्यादिषु यदभिहितं तेन एतेषां विकल्पव्यवस्थासमुच्चया हन्तृहन्द्यमानगुणापेक्षया वेदितव्याः ॥ ११ ॥

गुरुतल्पगस्तप्ते लोहशयने शयीत ॥ १२ ॥

**अनु०—**गुरुपत्नी का संभोग करने वाला जलती हुई लोहे की शय्या पर लेट कर जीवन समाप्त कर दे ॥ १२ ॥

**टि०—**तल्प का लाक्षणिक अर्थ यहाँ पत्नी से है । गुरु पत्नीगमन का पाप मृत्यु के उपरान्त ही दूर होता है । इसके लिए प्रायश्चित्त मरण ही विहित है ।

अत्र तल्पशब्देन शयनवाचिना भार्या लक्ष्यते । तया यो मैथुनमाचरति स गुरुतल्पगः । मरणान्तिकं चैतत्प्रायश्चित्तम् । एवं कृतवतो ह्यस्मिन् लोके प्रत्यापत्तिर्न विद्यते । मरणात्तु पूतो भवति । अतोतस्यौर्ध्वदैहिकमपि ज्ञातिभिरस्य कर्तव्यम् । अन्यत्राऽपि मरणान्तिके दण्डे प्रायश्चित्ते चैतद् द्रष्टव्यम् ॥ १२ ॥

इदमन्यत्तस्यैव प्रायश्चित्तम्—

सूर्मिं ज्वलन्तीं वा श्लिष्येत् ॥ १३ ॥

**अनु०—**अथवा जलती हुई लोहे की स्त्रीप्रतिमा आलिंगन कर मृत्यु प्राप्त करे ॥ १३ ॥

सूर्मिशब्देनाऽयस्मयी स्त्रीप्रतिकृतिरुच्यते । इदमपि मरणान्तिकमेव ॥ १३ ॥

लिङ्गं वा सवृषणं परिवास्याऽञ्जलावाधाय दक्षिणाप्रतीच्योर्दिशोरन्तरेण गच्छेद्रा निपतनात् ॥ १४ ॥

**अनु०—**अथवा अण्डकोष के सहित लिंग को तब काटकर उसे अंजलि पर रख कर दक्षिण और पश्चिम दिशा के मध्य नैऋत्य कोण को तक चलता रहे जब तक गिरकर उसकी मृत्यु न हो जाय ॥ १४ ॥

रूपाण्यपरिहरन्नित्यभिप्रायः । परिवास्य छित्त्वा । एतत्प्रायश्चित्तत्रयं बुद्धिपूर्वविषयम् । सम्भवापेक्षश्च विकल्पः ॥ १४ ॥

स्तेनः प्रकीर्य केशान् सैध्रकं मुसलमादाय स्कन्धेन राजानं गच्छेदनेन मां जहीति तेनैनं हन्यात् वधे मोक्षो भवति ॥ १५ ॥

अनु०—( ब्राह्मण का स्वर्ण चुरानेवाला ) चोर अपने केशों को बिखराकर, कन्धे पर सैन्ध्रक के काठ का मूसल लेकर राजा के समीप जावे और कहे मुझे


१. एवमस्वामिदण्डप्रकरणे इति क. घ. पु.