बौधायन धर्मसूत्र (विवरण टीका व हिन्दी अनुवाद)
Baudhayana Dharmasutra Hindi
महर्षि बौधायन द्वारा
स्रोत: Baudhayana Dharmasutram with Vivarana & Hindi Translation by Dr. Umesh Chandra Pandey (उद्गम)
पृष्ठ 212, कुल 486 में से
संदर्भ में पढ़ें१६० | बौधायन-धर्मसूत्रम् | [ प्रायश्चित्तम्
अथाप्युदाहरन्ति- अमत्या वारुणीं पीत्वा प्राश्य मूत्रपुरीषयोः । ब्राह्मणः क्षत्रियो वैश्यः पुनस्संस्कारमर्हति ॥ २०॥
अनु०— इस सम्बन्ध में निम्नलिखित पद्य उद्धृत किया जाता है— अनजान में ही वारुणी नाम की सुरा का पान करने पर या मूत्र या मल खा लेने पर ब्राह्मण, क्षत्रिय और वैश्य का पुनः संस्कार करना आवश्यक होता है ॥२०॥
मूत्रपुरीषयोरिति द्वितीयार्थे षष्ठी 'सुपां सुपो भवन्ति' इति । अयं पुनस्संस्कारश्चान्द्रायणसहितो द्रष्टव्यः 'विड्वराहश्लोके दर्शनात् ॥ २०॥
सुराधाने तु यो भाण्डे अपः पर्युषिताः पिबेत् । शङ्खपुष्पीविपक्वेन षडहं क्षीरेण वर्तयेत् ॥ २१ ॥
अनु०— किन्तु जिस व्यक्ति ने सुरापात्र में रखे गये जल का पान किया हो, वह शंखपुष्पी डालकर उबाले गये दूध का ही पान करते हुए छः दिन व्यतीत करे ॥२१॥
सुरां यस्मिन् भाण्डे धयन्ति पिबन्ति तत्सुराधानम् । अत्र पर्युषिताः उषसाऽन्तरिते काले निहिताः । शङ्खपुष्पी नाम समुद्रतीरे लताविशेषः । पर्युषितासु वसिष्ठ आह—
मद्यभाण्डस्थिता आपो यदि कश्चिद् द्विजः पिबेत् । पद्मोदुम्बरबिल्वपलाशकुशानामुदकं पीत्वा त्रिरात्रेण विशुद्धयति ॥
इति ॥ २१ ॥
इद्मन्यमरणे प्रायश्चित्तम्- गुरुप्रयुक्तश्चेन्म्रियेत गुरुस्त्रीन् कृच्छ्रांश्चरेत् ॥ २२ ॥
अनु०— यदि गुरु द्वारा किसी कार्य के लिए नियुक्त शिष्य की वह कार्य करते समय मृत्यु हो जाय तो गुरु तीन कृच्छ्र व्रत का आचरण करे ॥ २२ ॥
मरणसन्देहास्पदीभूतेषु गुरुणा चोदितश्शिष्यो यदि म्रियेत सोऽस्य विषयः । शास्त्राविरुद्धोदकुम्भाहरणादिविषये प्रेरणमिदम् । दुर्गेदेशगमनादिषु विषयेषु ^३ब्रह्महत्या स्यादेव । गुरोरशासननिमित्तमृत्युविषयं चैतत् । स्वापराधनिमित्ते तु मरणे नेदं युक्तमिति । अगुरोः पुनश्चोदयितुर्हेननप्रायश्चित्तमेव ॥२२॥
१. See. मनु० ५.१०. २. पलाशानमुदकं इत्येद म. पु. पा. ३. भ्रूणहत्यासममेवेति ख. घ पु.