बौधायन धर्मसूत्र (विवरण टीका व हिन्दी अनुवाद)

पञ्चमः खण्डः ] द्वितीयप्रश्ने तृतीयोऽध्यायः २०९

गुर्व्यो व्याख्याताः । प्रायश्चित्तीतां प्राप्याऽकृतप्रायश्चित्तसद्भिः संसर्गं न व्रजेदिति । आह—
प्रायश्चित्तीतां प्राप्य दैवात्पूर्वकृतेन वा ।
न संसर्गं व्रजेत्सद्भिः प्रायश्चित्तेऽकृते द्विजः ॥ इति ॥ ९ ॥
'नित्योदकी' (२.३.१) त्यत्र यदारब्धं तदेव पुनः प्रस्तौति प्रसक्तानुप्रसक्तं परिसमाप्य—

अथ स्नातकव्रतानि ॥ १० ॥
अनु०—अब स्नातक के व्रतों का विवेचन किया जायेगा ॥ १० ॥
वक्ष्यन्त इति शेषः । एतान्यपि प्रजापतिव्रतानि स्नातकाध्यायोक्तावशिष्टानि । १ ॥ १० ॥

सायं प्रातर्यदशनीयं स्यात्तेनाऽन्नेन वैश्वदेवं बलिमुपहृत्य ब्राह्मण-क्षेत्रियविट्शूद्रानभ्यागतान् यथाशक्ति पूजयेत् ॥ ११ ॥
अनु०—सायंकाल तथा प्रातःकाल जो कुछ भी भोजन हो उसके एक अंश से वैश्वदेव तथा बलिकर्म करे और तदनन्तर अपनी शक्ति के अनुसार अभ्यागत ब्राह्मण, क्षत्रिय, वैश्य और शूद्रों का सत्कार करे ॥ ११ ॥
यदशनीयमित्यनेनाऽहविष्यस्याऽपि ग्रहणं केचिदिच्छन्ति । तन्नयुक्त-युक्ततया परामृश्यम् । वैश्वदेवं कृत्वा बलिं चोपहृत्येत्यध्याहारः । बलिहरणा-नन्तरं चाऽभ्यागतान् यथाशक्ति पूजयेत् भोजयेदित्यर्थः । तृणभूम्युदकादीनां 'पूर्वमेवोक्तत्वात् ॥ ११ ॥

अथाऽनुकल्पमाह—
यदि बहूनां न शक्नुयादेकस्मै गुणवते दद्यात् ॥ १२ ॥
अनु०—यदि अनेक व्यक्तियों को भोजन न दे सके तो एक ही सद्गुणी व्यक्ति को भोजन करावे ॥ १२ ॥
गुणवान् पुनः—
विद्यानुष्ठानसम्पन्नो यज्वा पण्डित एव ।
वैश्वदेवे तु सम्प्राप्तः सोऽतिथिःस्वर्गसङ्क्रमः ॥ इति ॥ १२ ॥

यो वा प्रथममुपागतः स्यात् ॥ १३ ॥

---

१. पूर्वमेव दत्तत्वात् इति ग. घ. पु.
१७ बौ० ध०