भारतकोश
बौधायन धर्मसूत्र (विवरण टीका व हिन्दी अनुवाद)

बौधायन धर्मसूत्र (विवरण टीका व हिन्दी अनुवाद)

Baudhayana Dharmasutra Hindi

महर्षि बौधायन द्वारा

स्रोत: Baudhayana Dharmasutram with Vivarana & Hindi Translation by Dr. Umesh Chandra Pandey (उद्गम)

DevanagariHindipublished486 पृष्ठ

पृष्ठ 316, कुल 486 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 316

२६४ | बौधायन-धर्मसूत्रम् | [ भोजनविधिः

पञ्चैते मन्त्राः हुतानुमन्त्रणं तत्साधनं हुतस्य भुक्तस्याऽनुमन्त्रणमन्वीक्ष्य वदनं तदूर्ध्वहस्तस्समाचरेत् ॥ १२ ॥

"ब्रह्मणि म आत्माऽमृतत्वाय" त्यात्मानम् ॥ १३ ॥

अनु०--- "ब्रह्मणि म आत्माऽमृतत्वाय" (मेरा आत्मा ब्रह्म में अमृतत्व प्राप्त करे) कहते हुए अपना अनुमन्त्रण करे ॥ १३ ॥

स्वशरीरमनुमन्त्रयत इति शेषः । जीवपरमात्मानावेकीभावयेदिति मन्त्रार्थः ॥ १३ ॥

अक्षरेण चाऽऽत्मानं योजयेत् ॥ १४ ॥

अनु०— स्वयं अपने आत्मा को अक्षर ( ओम् ) के साथ अभिन्न कर उसका ध्यान करे ॥ १४ ॥

अक्षरं प्रणवः तेन आत्मानं प्रणवं क्षेत्रज्ञं वा एकीभूय ध्यायेदित्यर्थः ।

सर्वक्रतुयाजिनामात्मयाजी विशिष्यते ॥ १५ ॥

अनु०— जो आत्मा के लिए यज्ञ करता है वह सभी यज्ञ करने वाले से श्रेष्ठ होता है।

विदुषः प्रशंसैषा । यथा च श्रुतिः—'स य इदमविद्वानग्निहोत्रं जुहोति यथाऽङ्गारानपोह्य भस्मनि जुहुयात्तादृक्तत् स्यात्' इति ॥ १५ ॥

अथाऽप्युदाहरन्ति ॥ १६ ॥

यथा हि तूलमैषीकम् ॥

इति बौधायनीये धर्मसूत्रे द्वितीयप्रश्ने द्वादशः खण्डः ॥ १२ ॥


त्रयोदशः खण्डः

यथा हि तूलमैषीकमग्नौ प्रोतं प्रदीप्यते ।
तद्वत्सर्वाणि पापानि दह्यन्ते ह्यात्मयाजिनः ॥ १ ॥

अनु०— इस विषय में निम्नलिखित पद्य उद्धृत किया जाता है—जिस प्रकार रूई और इषीक ( सूखे हुए सरपत आदि जैसे घास-फूस ) अग्नि में डालने पर जल उठते हैं उसी प्रकार आत्मयाजी के सभी पाप नष्ट हो जाते हैं ॥ १ ॥

इषीकं तृणविशेषः । तूलमग्रं प्रणवं शुष्कमिति शेषः । आत्मयाजी यथाविधि भुञ्जानः सर्वाणि इह जन्मनि जन्मान्तरे च कृतानि । श्रुतिरपि 'तद्यथे-