बौधायन धर्मसूत्र (विवरण टीका व हिन्दी अनुवाद)

२८०	बौधायन-धर्मसूत्रम्	[ ऋणापाकरणम्

किञ्च— सत्पुत्रमुत्पाद्याऽऽत्मानं तारयति ॥ ८ ॥

अनु०— उत्तम आचरण वाला पुत्र उत्पन्न कर पुरुष अपनी रक्षा करता है॥८॥

सत्पुत्रस्साधुपुत्रः अध्ययनविज्ञानानुष्ठानसम्पन्नो यथा भवति तथोत्पादनीयः पुत्र इत्यर्थः । ‘अनुशिष्टं लोक्यं पुत्रमाहुः तस्मादेनमनुशास्ति’ इति श्रुतेः ॥ ८ ॥

इदं चाऽन्यत्— सप्ताऽवरान् सप्त पूर्वान् षडन्यानात्मसप्तमान् । सत्पुत्रमधिगच्छानः तारयत्येनसो भयात् ॥ ९ ॥

अनु०— उत्तम पुत्र प्राप्त करने वाला पुरुष अपने बाद के सात पीढ़ी के पुरुषों को, अपने पूर्व के सात पुरुषों को, दोनों ओर छः अन्य पुरुषों को तथा सातवें स्वयं को पाप के भय से मुक्त कर देता है ॥ ९ ॥

अधिगच्छानः प्राप्नुवानः सप्तपूर्वापरान्नात्मपञ्चदशान् एनसस्तारयतीति सम्बन्धः । अन्यानसत्पुत्रानौरसानधिगच्छानः त्रीन् प्राचस्त्रांन् प्रतीचः आत्मसप्तमान् तारयति ॥ ९ ॥

तस्मात्प्रजासन्तानमुत्पाद्य फलं प्राप्नोति ॥ १० ॥

अनु०— अतएव पुत्र उत्पन्न कर वह फल प्राप्त करता है ॥ १० ॥

तस्माद्यत्नवान् प्रजामुत्पादयेत् ॥ ११ ॥

अनु०— इसलिए यत्नपूर्वक पुत्र उत्पन्न करे ॥ ११ ॥

औषधमन्त्रसंयोगेन ॥ १२ ॥

अनु०— इसके लिए औषध तथा मन्त्रों की सहायता ले ॥ १२ ॥

ओषधिसंयोगेन हि प्रजा भवति, शुक्रपानां क्रिमीणामपनयनात् । तथा मन्त्रसंयोगेनाऽपि रक्षःपिशाचाद्यपनयनात् । ‘तस्माद्यत्नवान् प्रजामुत्पादयेत्’ इत्यस्य विस्तरः ॥ १०–१२ ॥

न चैतावता— या वेदबाह्याः स्मृतयो याश्च काश्च कुदृष्टयः । सर्वास्ता निष्फलाः प्रेत्य तमोनिष्ठा हि ताः स्मृताः ॥

इत्येवमाशङ्कनीयमित्याह— तस्योपदेशः श्रुतिसामान्येनोपदिश्यते ॥ १३ ॥