भारतकोश
बौधायन धर्मसूत्र (विवरण टीका व हिन्दी अनुवाद)

बौधायन धर्मसूत्र (विवरण टीका व हिन्दी अनुवाद)

Baudhayana Dharmasutra Hindi

महर्षि बौधायन द्वारा

स्रोत: Baudhayana Dharmasutram with Vivarana & Hindi Translation by Dr. Umesh Chandra Pandey (उद्गम)

DevanagariHindipublished486 पृष्ठ

पृष्ठ 341, कुल 486 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 341

सप्तदशः खण्डः] द्वितीयप्रश्ने दशमोऽध्यायः २८९

ब्रूयादिति वाक्यसमाप्तिः। संन्यस्तं त्यक्तम् ॥ २७ ॥

'त्रिषत्या हि देवा इति विज्ञायते ॥ २८ ॥

अनु०—वेद में कहा गया है कि देवता तीन बार कहने पर सत्य मानते हैं॥२८॥

त्रिषत्याः। सुषामदिषु पाठात् षत्वम्। देवा हि सकृद्द्विर्वोक्तावनृतमिति मन्वते, अनृतसम्मित्ता मनुष्याः' इति श्रुतेः। त्रिरुक्तैः प्रतियन्ति श्रद्दधति॥२८॥

“अभयं सर्वभूतेभ्यो मत्तः” इति चाऽपां पूर्णमञ्जलिं निनयति ॥२९॥

अनु०—'मुझसे सभी जीवित प्राणियों को अभय हो' ऐसा कहते हुए जल से पूरी अंजली भरकर गिराए ॥ २९ ॥

अस्मत्तः निर्भयानि भूतानि सन्त्विति मन्त्रार्थः। अपां पूर्णः अद्भिः पूर्णः। अञ्जलिः द्विहस्तसंयोगः ॥ २९ ॥

अथाऽप्युदाहरन्ति— अभयं सर्वभूतेभ्यो दत्त्वा यश्चरते मुनिः। न तस्य सर्वभूतेभ्यो भयं चाऽपि ह जायते इति ॥ ३० ॥

अनु०—इस सन्दर्भ में भी निम्नलिखित उद्धृत करते हैं— जो संन्यासी सभी प्राणियों को अभय प्रदान कर विचरण करता है, उसे भी किसी प्राणी से कोई भय नहीं होता ॥ ३० ॥

अभयदानप्रशंसैषा एतदन्तश्च संन्यासविधिः। ये पुनरनग्नयो विधुरादयः तेषामप्युपकल्पनप्रभृति दानान्तः प्रयोगोऽग्निकार्यरहितो द्रष्टव्यः ॥ ३० ॥

संन्यासाश्रमधर्मविधानायोत्तरः प्रपञ्चः— स वाचंयमो भवति ॥ ३१ ॥

अनु०—इसके बाद वाणी पर नियन्त्रण रखे ॥ ३१ ॥

य एवं कृतसंन्यासः स वाचंयमस्स्यात् आत्यन्तिकमेतद् व्रतमन्यत्र स्वाध्यायान्मन्त्रोच्चारणाच्च। उक्तं च—'स्वाध्याय एवोत्सृजमानो वाचम्' इति ॥ ३१ ॥

'सखा मे गोपाये' ति दण्डमादत्ते^२ “यदस्य पारे रजस” इति


१. या ते अग्ने यज्ञिया तनूस्तयेह्यारोह ॥ इति समग्रो मन्त्रः ॥
२. यदस्य पारे रजसश्शुक्रं ज्योतिरजायत । तन्नः पर्षदति द्विषोजने वैश्वानर स्वाहा ॥ ( तै. सं. ४. २. ५. २. )

२२ बौ०ध०