बौधायन धर्मसूत्र (विवरण टीका व हिन्दी अनुवाद)
Baudhayana Dharmasutra Hindi
महर्षि बौधायन द्वारा
स्रोत: Baudhayana Dharmasutram with Vivarana & Hindi Translation by Dr. Umesh Chandra Pandey (उद्गम)
पृष्ठ 348, कुल 486 में से
संदर्भ में पढ़ें| २९६ | बौधायन-धर्मसूत्रम् | [ संन्यासिनियमाः |
|---|
स एष आत्मयज्ञ आत्मनिष्ठ आत्मप्रतिष्ठ आत्मानं क्षेमं नयतीति विज्ञायते ॥ ११ ॥
अनु०—यह यज्ञ आत्मयज्ञ है, यह आत्मा में निहित है, आत्मा में प्रतिष्ठित है और आत्मा को कल्याण देने वाला है, ऐसा वेद से ज्ञात होता है ॥ ११ ॥
एवं सत्यात्मयज्ञता भवति आत्मनिष्ठः यथाविध्यात्मोपासकः आत्मसुखप्राप्त्यर्था यस्यकरूपा बुद्धिः आसावात्मप्रतिष्ठः । सैषा पूर्वोक्तोपासनायाः प्रशंसा ॥ ११ ॥
भूतेभ्यो दयापूर्वं संविभज्य शेषमद्भिरुपस्पृश्यौषधवत् प्राश्नीयात् ॥ १२ ॥
अनु०—दयापूर्वक प्राणियों को अपने भोजन का अंश देकर, अवशिष्ट अन्न पर जल छिड़क कर औषधि के समान उसका भक्षण करे ॥१२॥
भूतानि पक्षिसरीसृपादानि । दया अनुकम्पा । तत्पूर्वं संविभज्य प्रदायाऽद्भिरुपस्पृश्य शुक्लान्नं दृष्टार्थमेतत् । औषधवदिति विरसं विवक्षितम् । तथा सति रसोपलब्धिनं भवतीत्यभिप्रायः ॥ १२ ॥
प्राश्याऽप आचम्य १ 'वाङ्म आसन्नसोः प्राण' इति जपित्वा ज्योतिष्मत्याऽऽदित्यमुपतिष्ठते २'उद्वयं तमसस्परि'ति ॥ १३ ॥
अनु०—भोजन और आचमन करने के बाद 'वाङ्म आसन्नसोः प्राण' (तैत्तिरीय संहिता ५. ५. ९. २) का जप करे और ज्योतिष्मती मन्त्र से सूर्य की प्रार्थना करे ॥ १३ ॥
टि०—वाङ्म आसन्नसोः प्राणोऽक्ष्योध्श्चक्षुः कर्णयोः श्रोत्रं बा वोर्बलं मूरुषोरोजोऽरिष्टा विश्वाम्यङ्गानि तनूस्तनुवा मे सह नमस्ते अस्तु मा मा हिं सीः ॥ तै० सं० ५. ५-९-२
भैक्षभोजनादन्यत्राऽप्येतद्वेदितव्यम् ॥ १३ ॥
अथ भिक्षाप्रकारः—
अयाचितमसंकॢप्तमुपपन्नं यदृच्छया ।
आहारमात्रं भुञ्जीत केवलं प्राणयात्रिकमिति ॥ १४ ॥
१. वाङ्म आसन्नसोः प्राणोऽक्ष्योश्चक्षुः कर्णयोःश्रोत्रं बाहुवोर्बलमूरुषोरोजोऽरिष्टा विश्वाम्यङ्गानि तनूस्तनुवा मे सह नमस्ते अस्तु मा मा हिंसीतः ॥ तै. सं. ५.५.९.२.
२. 'उद्वयं तमसस्परि' इतीयमेव ज्योतिष्मती, ज्योतिःपदवत्त्वात् ॥