बौधायन धर्मसूत्र (विवरण टीका व हिन्दी अनुवाद)
Baudhayana Dharmasutra Hindi
महर्षि बौधायन द्वारा
स्रोत: Baudhayana Dharmasutram with Vivarana & Hindi Translation by Dr. Umesh Chandra Pandey (उद्गम)
पृष्ठ 360, कुल 486 में से
संदर्भ में पढ़ें३०८ बौधायन-धर्मसूत्रम् [ वृत्त्युपायाः
अन्ये च यज्ञक्रतव इति ॥ १८ ॥
अनु०—दूसरे प्रकार के यज्ञ करने का कर्त्तव्य भी समाप्त हो जाता है ॥ १८ ॥
अन्यत्वं दर्शपूर्णमासान्यपेक्षम् । एतेऽपि निवर्त्तन्ते । इतिकरणात् 'पूर्त्तादयोऽपि निवर्त्तन्ते ॥ १८ ॥
हविष्यं च व्रतोपायनीयं दृष्टं भवति ॥ १९ ॥
अनु०—व्रत पालन के समय यज्ञिय हवि भक्षण के योग्य समझा जाता है ॥ १९ ॥
व्रतोपायनीयं भोज्यम् ॥ १९ ॥
तदाह—
सर्पिर्मिश्रं दधिमिश्रमक्षारलवणमपिशितमपर्युषितम् ॥ २० ॥
अनु०—उसका भोजन, घृत से मिश्रित हो या दधि से मिश्रित हो क्षार किन्तु लवण से युक्त न हो, मांस न हो तथा बासी न हो ॥ २० ॥
क्षाररसः हिङ्ग्वादि । पिशितं पक्वं मांसम् । पर्युषितं पकमोदनमुषोऽन्तरितमतीतं च ॥ २० ॥
ब्रह्मचर्यमृतौ वा गच्छति ॥ २१ ॥
अनु०—ब्रह्मचर्य का पालन करे अथवा ऋतुकाल में ही पत्नी से सम्पर्क करे। २१¹
ब्रह्मचर्यं रेतस उत्सर्गाभावः । ऋतौ वा गच्छति कृतार्थीकृतार्थापेक्षा विकल्पः ॥ २१ ॥
पर्वणि पर्वणि केशश्मश्रुलोमनखवापनं शौचविधिश्च ॥ २२ ॥
अनु०—प्रत्येक पर्व पर सिर के केशों, दाढ़ी-मूँछ, शरीर के रोम तथा नखों के कटवाने का तथा शुद्धि के नियम का पालन करे ॥ २२ ॥
शौचस्य बाह्यस्याऽऽभ्यन्तरस्य च विधिश्चौचाधिष्ठानाध्याय एवोक्तः । तथाऽप्युक्तं स्मारयितुमाह—
अथाप्युदाहरन्ति—
श्रूयते द्विविधं शौचं यच्छिष्टैः पर्युपासितम् ।
बाह्यं निर्लेपनिर्गन्धमन्तःशौचमहिंसनम् ॥ २३ ॥
अनु०—इस संबन्ध में निम्नलिखित उद्धृत करते हैं—
१. पूर्तमारामकरणादि ।