भारतकोश
बौधायन धर्मसूत्र (विवरण टीका व हिन्दी अनुवाद)

बौधायन धर्मसूत्र (विवरण टीका व हिन्दी अनुवाद)

Baudhayana Dharmasutra Hindi

महर्षि बौधायन द्वारा

स्रोत: Baudhayana Dharmasutram with Vivarana & Hindi Translation by Dr. Umesh Chandra Pandey (उद्गम)

DevanagariHindipublished486 पृष्ठ

पृष्ठ 367, कुल 486 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 367

तृतीयः खण्डः ] तृतीयप्रश्ने तृतीयोऽध्यायः ३१५

ता वल्ल्योषध्यः। ताश्च कुलुत्थाद्याः। तृणौषध्यस्तु—‘तस्मादुपरिष्टादोषधयः फलं गृह्णन्ति’ इत्यत्र या उक्ताः, ताश्च व्रीह्याद्याः। अत्र पुनरेवंलक्षणा एवाऽऽरण्या गृह्यन्ते। अत एव श्यामाकजर्तिलादीनामित्युदाहृतम्। आदिग्रहणं सप्तानामपि सङ्ग्रहार्थम्। एवं चोपसंहारोऽप्युपपन्नो भवति—‘‘वन्याभिर्वर्तयेतेति वान्ये’’ति। षष्ठी सम्बन्धमात्रलक्षणा। वृक्षादीनां फलैरिति शेषः ॥ १५ ॥

अथाऽप्युदाहरन्ति —
मृगैस्सह परिस्पन्दः संवासस्तैभिरेव च। तैरेव सदृशी वृत्तिः प्रत्यक्षं स्वर्गलक्षणं प्रत्यक्षं स्वर्गलक्षणमिति ॥ १६ ॥

इति तृतीयप्रश्ने द्वितीयः खण्डः ॥ २ ॥

अनु०— इस सम्बन्ध में निम्नलिखित भी उद्धृत करते हैं—
पशुओं के साथ विचरण करना और उन्हीं के साथ निवास करना, और पशुओं के समान ही जीविका निर्वाह करना स्वर्ग प्राप्ति का प्रत्यक्ष लक्षण है ॥ १६ ॥

उत्क्षेपणावक्षेपणाकुञ्चनप्रसारणानीति परिस्पन्दः। चलनात्मिका क्रियेति यावत्। तैभिरिति ऐसो ^१लोपश्छान्दसः। मृगसदृशवृत्तित्वमस्य स्वयंविशीर्णफलादिभक्षणाद्भवत्यामद्रव्यभक्षणाच्च ॥ १६ ॥

इति श्रीगोविन्दस्वामिकृते बौधायनधर्मविवरणे तृतीयप्रश्ने द्वितीयोऽध्यायः।


तृतीयप्रश्ने तृतीयोऽध्यायः

तृतीयः खण्डः

उक्ता नव वृत्तयो गृहस्थस्य;
अथ वानप्रस्थस्य द्वैविध्यम् ॥ १ ॥

अनु०— वानप्रस्थों के दो वर्ग होते हैं (जिनका विवेचन यहाँ किया जायगा) ॥ १ ॥

वक्ष्यत इति शेषः। तच्च वृत्तिविशेषकृतम् ॥ १ ॥

तदाह—
पचमानका अपचमानकाश्चेति ॥ २ ॥


^१. ऐसोऽप्रवृत्तिश्छान्दसीति सुवचम्।