बौधायन धर्मसूत्र (विवरण टीका व हिन्दी अनुवाद)
Baudhayana Dharmasutra Hindi
महर्षि बौधायन द्वारा
स्रोत: Baudhayana Dharmasutram with Vivarana & Hindi Translation by Dr. Umesh Chandra Pandey (उद्गम)
पृष्ठ 395, कुल 486 में से
संदर्भ में पढ़ेंअष्टमः खण्डः ] तृतीयप्रश्ने अष्टमोऽध्यायः ३४१
तृतीयप्रश्ने अष्टमोऽध्यायः
अष्टमः खण्डः
अयमपि पापनिबर्हणोपाय इत्याह—
अथाऽतश्चान्द्रायणकल्पं व्याख्यास्यामः ॥ १ ॥
**अनु०—**अब यहां से हम चान्द्रायण व्रत की विधि का विवेचन करेंगे ॥ १ ॥
चन्द्रस्यायनं गमनं यथा वृद्धिह्रासाभ्यां युक्तं भवति तद्वत् ग्रासवृद्धिह्रासवशाच्चरतीति चान्द्रायणम् ॥ १ ॥
शुक्लचतुर्दशीमुपवसेत् ॥ २ ॥
**अनु०—**शुक्ल पक्ष की चतुर्दशी को उपवास करे ॥ २ ॥
केशादीनि वापयित्वोपवसेदिति क्रमः । उपवसेदिति वचनात् औपवसथ्यमेतदहरिति गम्यते । अत उत्तरेद्युर्होमः । तथा च लिङ्गम्—'पञ्चदश ग्रासान्' इति ॥ २ ॥
प्रायश्चित्तार्थे चान्द्रायणे एतत् । अथाऽप्युदाहरन्ति—
केशश्मश्रुलोमनखानि वापयित्वा अपि वा श्मश्रूण्येव ॥ ३ ॥
अहतं वासो वसानः सत्यं ब्रुवन्नावसथमभ्युपेयात् ॥ ४ ॥
**अनु०—**सिर के केश, दाढी-मूँछ, शरीर के रोओं और नखों को कटवाकर अथवा केवल दाढी-मूँछ ही कटवाकर, नये वस्त्र पहन कर सत्य भाषण करते हुए उस स्थान में प्रवेश करे जहाँ यज्ञिय अग्नि रखी गयी हो ॥ ३-४ ॥
**टि०—**पुराने धुले हुए वस्त्र भी हो सकते है। आवसथ होम का स्थान है, जहाँ यज्ञिय अग्नि स्थापित होती है ।
तथा च गौतमः—'कृच्छ्रे वपनं व्रतं चरेत्' इति ॥ ३ ॥
अहतं वस्त्रं नवं केशादिरहितं प्रक्षालितोपवातं च । सत्यवचनमपि चान्द्रायणाङ्गमेव । आवसथो होमस्थानम् ॥ ४ ॥
तस्मिन्नस्य सकृत्प्रणीतोऽग्निररण्योर्निर्मन्थ्यो वा ॥ ५ ॥
दैव्यस्तन्तुश्छेदि मा मनुष्यः । नमो दिवे । नमः पृथिव्यै स्वाहा ॥ इति सप्तहोता ॥ मन्त्राणामेषामेतत्संज्ञकत्वं तैत्तिरीयब्राह्मणे ( तै. ब्रा. २. ३. ११ ) स्पष्टं विवृतं तत एवाऽवगन्तव्यम् ।