भारतकोश
बौधायन धर्मसूत्र (विवरण टीका व हिन्दी अनुवाद)

बौधायन धर्मसूत्र (विवरण टीका व हिन्दी अनुवाद)

Baudhayana Dharmasutra Hindi

महर्षि बौधायन द्वारा

स्रोत: Baudhayana Dharmasutram with Vivarana & Hindi Translation by Dr. Umesh Chandra Pandey (उद्गम)

DevanagariHindipublished486 पृष्ठ

पृष्ठ 410, कुल 486 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 410
३५६बौधायन-धर्मसूत्रम्[अनशनत्पारायणविधिः

साम्प्रतं गुरुपर्वक्रमद्वारेण प्रशंसामाह—

तं वा एतं प्रजापतिस्सप्तऋषिभ्यःप्रोवाच सप्तर्षयो महाजज्ञवे महाजज्ञुर्ब्राह्मणेभ्यो ब्राह्मणेभ्यः ॥ २१ ॥

इति तृतीयप्रश्ने नवमः खण्डः ॥ ९ ॥

**अनु०—**इस यज्ञ के उपदेश प्रजापति ने सात ऋषियों को दिया, सात ऋषियों ने महाजज्ञु को महाजज्ञु ने ब्राह्मणो को इसकी शिक्षा दी ॥ २१ ॥

यस्मान्महाजज्ञुः ब्राह्मणेभ्यः एतमनशनत्पारायणविधिं प्रोवाच तस्मात्तेषामेवाऽत्राऽधिकारो न क्षत्रियवैश्ययोरिति ॥ २१ ॥

इति बौधायनीयधर्मसूत्रविवरणे गोविन्दस्वामिकृते तृतीय प्रश्ने नवमोऽध्यायः ॥


तृतीयप्रश्ने दशमोऽध्यायः

दशमः खण्डः

पञ्चविधो धर्मो व्याख्यायेततया प्रक्रान्तः, तत्र चतुर्विधः—

उक्तो वर्णधर्मश्चाऽऽश्रमधर्मश्च ॥ १ ॥

अथ खल्वयं पुरुषो याप्येन कर्मणा ॥ २ ॥

**अनु०—**वर्णों और आश्रमों के धर्मों का विवेचन किया जा चुका है ॥ १ ॥

**अनु०—**मनुष्य इस लोक में अपने बुरे कर्मों के पाप से लिप्त हो जाता है ॥२॥

लिप्यत इति शेषः । अयमिति प्रत्यक्षं शरीरिणं क्षेत्रज्ञं व्यपदिशति । अतश्च परमात्मा न लिप्यते । पुरुषः पुरि शयः पूरयतेर्वा । कस्मात् स्त्रियोऽपि लिप्यन्ते ॥ १-२ ॥

याप्यं भान्यं पापमिति यावत्, तद्दर्शयति—

मिथ्या वा चरत्ययाज्यं वा याजयत्यप्रतिग्राह्यस्य वा प्रतिगृह्णात्यनाद्यान्नस्य वाऽन्नमश्नात्यचरणीयेन वा चरति ॥ ३ ॥

**अनु०—**यदि मिथ्या आचरण करता है, ऐसे व्यक्ति का यज्ञ कराता है जिसका यज्ञ कराना निषिद्ध है, जिनसे दान नहीं लेना चाहिए उनसे दान लेता है, जिनका