बौधायन धर्मसूत्र (विवरण टीका व हिन्दी अनुवाद)

पञ्चमः खण्डः ] प्रथमप्रश्ने तृतीयोऽध्यायः ३७

अनु०—भिक्षाचरण के समय मौन रहे ॥ ११ ॥
स्वस्तिवचनमपि न कुर्यादित्यभिप्रायः । ‘न ह वै स्नात्वा भिक्षेत’ इत्य-
स्यैवाऽयमनुवाद ॥ ११ ॥

सर्वाणि चाऽस्य देवपितृसंयुक्तानि १पाकयज्ञसंस्थानि भूति-
कर्माणि कुर्वतीति ॥ १२ ॥

अनु०—इस भिक्षा से प्राप्त अन्न द्वारा देवताविषयक, पितृविषयक पाकयज्ञ
( पञ्चमहायज्ञ ) करे जिनसे आयु आदि की वृद्धि एवं कल्याण होता है ॥ १२ ॥

देवपितृभ्यां संयुक्तशब्दः प्रत्येकमभिसम्बध्यते । ते च पञ्चमहायज्ञाः ।
पाकयज्ञसंस्थानि २अष्टकाहोमादयः । भूतिकर्माणि आयुष्यचरुरित्यादयः । इति
शब्दः प्रकारवचनः । एवंप्रकारा अस्य भैक्षात् होमाः कर्तव्याः । अप्राणिनो हि
षष्ठी पञ्चम्यर्थे भवति 'यूपस्य स्वरुं करोति' ज्ञातं यथा ॥ १२ ॥

अथ फलार्थवादः—
एतेन विधिना प्रजापतेः परमेष्ठिनः परमर्षयः परमां काष्ठां
गच्छन्तीति बौधायनः ॥ १३ ॥

अनु०—इस विधि से महर्षि लोग प्रजापति परमेष्ठी के परम लोक को जाते
हैं ऐसी बौधायन की उक्ति है ॥ १३ ॥

परमे स्थाने तिष्ठतीति परमेष्ठी प्रजापतिः । तस्य स्थानं परमा काष्ठा । पर-
मर्षयो वसिष्ठादयः । बौधायनः काण्वायनः । आहरतेति शेषः । ३आत्मानमे-
वाऽऽचार्य आह । आत्मनो वा आचार्यम् । यद्वा—मनोः भृगुवत्तस्य शिष्यो
ग्रन्थकर्ता । विचलितशाखा वा काचिद्बौधायनसंज्ञिता ॥ १३ ॥

इति प्रथमप्रश्ने तृतीयाध्याये पञ्चमः खण्डः

---

१. यज्ञिक. इति. क. पु.
२. पौषमाघफाल्गुनमासीयापरपक्षाष्टमीषु क्रियमाणा होमा अष्टकाहोमाः । ते च गृह्ये ( बो २. १० ) विहिताः । आयुष्यचरुरायुष्यहोमाख्यः तत्रैव (बो गृ. २. ९) विहितः ॥
३. आत्मानमेवाऽभिवदन्त्याचार्याः इति क. पु.