बौधायन शुल्बसूत्रम् (आचार्य बौधायन - प्राचीन वैदिक रेखागणित, ज्यामिति एवं वेदी-निर्माण सटीक)

( ५ )

दाचार्याः ( शु० मी० ६ पृ० ); आपस्तम्बाचार्याः ( शु० मी० ६ पृ० ); कात्यायन आह ( शु० दी० ११ पृ० ); आचार्याः ( शु० मी० १६ ); आर्यभटीये ( शु० दी० २६ पृ० ); कात्यायनः ( शु० दी० ३४ पृ० ); आपस्तम्बाचार्यैः ( शु० मी० ४७ पृ० ); आचार्याः ( शु० मी० ५३ पृ० ); व्याख्यातमाचार्यैः ( शु० मी० ५६ पृ० ); आपस्तम्बाचार्यवचना- दवसीयते ( ५७ पृ० ); तथा चापस्तम्बः ( शु० दी० ६० पृ० ); व्याख्यानमाचार्यैः कृतं वेदितव्यम् । कोशेष्वनुपलब्धार्थानां शब्दानांमर्था व्याख्यायोरनयोर्यथास्थलं निर्दिष्टाः सन्ति । यथा—वेलायाम्=त्वक्छायाम्, वेलाशब्देनांश उच्यते (३, ११ शु० मी०); विशयस्थाः = मध्यस्थाः (२, १३ शु० मी०); उप्लव-= उपप्लवशब्दाेऽन्तपर्यायः (२, १५ शु० मी० ); विशये = एकदेशे । विशयशब्दस्यैकदेशार्थत्वमापस्तम्बेनोक्तम् ( ३, ४३ शु० मी० ); चुचुके = पूर्वस्मिन्नग्रे ( ३, ८३ शु० मी० ); प्रउगः = शकटस्येषयोः संयोगप्रदेशः ( ३, ८१ शु० दी० ); अनीके = पश्चिमान्त्यप्रदेशे ( ३, ८४ शु० मी० ); अनूचीनम् = प्राक् प्रत्यग्दीर्घम् ( ३, १२६ शु० मी० ) । यत्र क्वापि व्याख्याकाराभ्यां सन्तोषो नानुभूतो व्याख्याभ्यां तत्र 'पक्षान्तरमप्यस्ति, तदप्यनुसन्धेयम् ( ३२ पृ० ); 'अत्र कल्पोक्तो विधिरनु- सन्धातव्यः' ( शु० दी० १४६ पृ० ) इत्याद्युक्तम् । बौधायनशुल्बसूत्रस्य शुल्बदीपिकाभिधेया द्वारकानाथयज्वकृता व्याख्या थिबोमहोदयेन संपाद्य पण्डितपत्रिकायां मुद्रापिता । आङ्ग्लभाषानुवादोऽपि तेनैव कृतस्तत्र प्रकाशितः । विलेमकैलैण्डमहोदयसम्पादितं द्वारकानाथयज्वव्याख्यासमेतं बौधायनशुल्बसूत्रं कालिकातातः १६१३ तमे ख्रीस्ताब्दे प्रकाशितमभूत् । एवं सत्यपि व्यङ्कटेश्वरदीक्षितकृता शुल्बमीमांसाऽ- प्रकाशितेवातिष्ठत् । सरस्वतीभवनपुस्तकालयस्य पुस्तकाध्यक्षचरणेन श्रीविभूतिभूषणभट्टाचार्येण भाण्डारकरप्राच्यानुसन्धानसंस्थानस्य पुस्तकालयादस्य प्रतिलिपिः समासादिता । त्रुटितानां पाठानां पूरणम्, अशुद्धीनां च संशोधनं कृत्वा व्याख्येयं पूर्वसम्पादितग्रन्थेन सह कुशलं सम्पादिता । ग्रन्थोपन्यस्तानां प्रस्ताराणां बहुभी रेखाचित्रैर्ग्रन्थोऽयं परिमण्डितो नूनं जिज्ञासु- जनानामुपकाराय विद्वज्जनानां च प्रीणनाय सेत्स्यतीति ध्रुवं प्रत्येति ।

वाराणस्यां } भागीरथप्रसादत्रिपाठी 'वागीशः शास्त्री' मेषसंक्रान्तौ २०३६ वै० } निदेशकः ( १४-४-१६७६ शनिवासरे ) } अनुसन्धानसंस्थानस्य