भारतकोश
भैषज्य रत्नावली (गोविन्ददास सेन - सान्वय भाषा टीका सहित)

भैषज्य रत्नावली (गोविन्ददास सेन - सान्वय भाषा टीका सहित)

Bhaishajya Ratnavali Hindi

कविराज गोविन्ददास सेन (टीकाकार: वैद्य शंकरलाल) द्वारा

स्रोत: Bhaishajya Ratnavali with Hindi Translation by Vaidya Shankar Lal (1942) (उद्गम)

DevanagariHindipublished1,416 पृष्ठ

पृष्ठ 316, कुल 1416 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 316
२८४भैषज्यरत्नावली ।[ ग्रहणी-

एतानि समभागानि श्लक्ष्णचूर्णानि कारयेत् ।
सर्वचूर्णसमं देयं भृष्टजीरस्य चूर्णकम् ॥ ६१ ॥
सिता द्विगुणिता देया मोदकं परिकल्पयेत् ।
घृतेन मधुना मिश्रं मोदकं च भिषग्वरः ॥ ६२ ॥

सफेदजीरा, कालाजीरा, कूठ, सोंठ, पीपल, मिरच, हरड, आमला, बहेडा, दारचीनी, तेजपात, इलायची, नागकेशर, वंशलोचन, लौंग, मूरिछरीला, लाल-चन्दन, सफेदचन्दन, काकोली, क्षीरकाकोला, जावित्री, जायफल, मुलहठी, सौंफ, बालछड, नागरमोथा, कालानमक, कचूर, धनियाँ, देवताडवृक्ष, मुरामांसी, दारू, नखी, सोया, पद्माख, मेथी, देवदारु, सुगन्धवाला, नली गन्धद्रव्य, सेंधानमक, गजपीपल, कर्पूर, कुन्दुरु प्रत्येक औषधि एकएक तोला एवं लोहा, अभ्रक और वङ्ग ये प्रत्येक दो दो तोले इन सबको एकत्र मिलाकर बारीक चूर्ण करलेवे । फिर सब चूर्णके बराबर भुनेहुए जीरेका चूर्ण और जीरेके चूर्णसहित सम्पूर्ण चूर्णसे दुगुनी मिश्री लेवे । प्रथम मिश्रीका पाककर उसमें उक्त औषधियोंके चूर्णको डालकर घृत और मधुके योगसे मोदक बनालेवे ॥ ५६-६२ ॥

भक्षयेत् प्रातरुत्थाय यथादोषबलाबलम् ।
गव्यं सशर्करं चैव अनुपानं प्रयोजयेत् ॥ ६३ ॥
अशीतिं वातजान् रोगांश्चत्वारिंशच्च पैत्तिकान् ।
सर्वांस्तान् नाशयत्याशु वृक्षमिन्द्राशनिर्यथा ॥ ६४ ॥
नानावर्णमतीसारं विशेषादामसम्भवम् ।
शूलमष्टविधं हन्ति अर्शोरोगं चिरोद्भवम् ॥ ६५ ॥
जीर्णज्वरं च सततं विषमज्वरमेव च ।
स्त्रीणां चैवानपत्यानां दुर्बलानां च देहिनाम् ॥ ६६ ॥
पुत्रकृत् पुष्टिकृच्चैव बलवर्णकरं परम् ।
सूतिकारोगमत्युग्रं नाशयेन्नात्र संशयः ॥ ६७ ॥
प्रदरं नाशयत्याशु सूर्यस्तम इवोदितः ।
दाह सर्वांगिक चैव वातपित्तोत्थितं च यत् ॥
अयं सर्वगदोच्छेदी जीरकाद्यो हि मोदकः ॥ ६८ ॥