भैषज्य रत्नावली (गोविन्ददास सेन - सान्वय भाषा टीका सहित)
Bhaishajya Ratnavali Hindi
कविराज गोविन्ददास सेन (टीकाकार: वैद्य शंकरलाल) द्वारा
स्रोत: Bhaishajya Ratnavali with Hindi Translation by Vaidya Shankar Lal (1942) (उद्गम)
पृष्ठ 353, कुल 1416 में से
संदर्भ में पढ़ेंचिकित्सा ] भाषाटीकासहिता । ३२१
अतिसारं षडर्शांसि यक्ष्माणं सपरिग्रहम् ।
शोथं च कामलां पाण्डु प्लीहानं च जलोदरम् ॥ ७८ ॥
पंक्तिशूलं चाम्लपित्तं वातरक्तं वमिं कृमिम् ।
अष्टादशविधं कुष्ठं प्रमेहान् विषमज्वरान् ॥
वातपित्तकफोत्थांश्च ज्वरान् हन्ति सुदारुणान् ॥ ७९ ॥
यह विजयपर्पटी बहुत वर्षोंकी पुरानी अनिवार्य संग्रहणी, आमशूल (आमातिसार), दारुण अतिसार, छः प्रकारकी बवासीर, सम्पूर्ण उपद्रवोंसहित राजयक्ष्मा, सूजन, कामला, पाण्डुरोग, प्लीहा, जलोदर, पंक्तिशूल, अम्लपित्त, प्रमेह, विषमज्वर और वात-पित्त-कफज्वर इन सब व्याधियोंको शीघ्र नष्ट करती है ॥ ७७–७९ ॥
जीर्णोऽपि पर्पटीसेवी वपुषा निर्मलः सुधीः ।
जीवेद्वर्षशतं श्रीमान् वलीपलितवर्जितः ॥ ८० ॥
प्रातस्तु खादति नरो नियतं द्विगुञ्जां
यस्तां स विन्दति तुलां कुसुमायुधस्य ।
आयुश्च दीर्घमनघं वपुषः स्थिरत्वं
हानिं वलीपलितयोरतुलं बलं च ॥ ८१ ॥
वृद्ध मनुष्य भी इस पर्पटीको सेवन करनेसे निर्मल शरीरवाला और विशेष बुद्धिमान् होता है। एवं वली और पलित रोगसे रहित होकर पूरे सौ वर्षतक जीता है। जो पुरुष प्रतिदिन प्रातःकाल इस पर्पटीको दो रत्ती प्रमाण सेवन करता है, वह कामदेवकी समान कान्तिमान्, दीर्घायुषी, पापरहित स्थिर देहवाला होता है। एवं वलीपलित रोगसे रहित होकर अतुल बलशाली होता है ॥ ८० ॥ ८१ ॥
दूसरी विजयपर्पटी ।
रस वज्रं हेम तारं मौक्तिकं ताम्रमभ्रकम् ।
सर्वतुल्येन गन्धेन कुर्याद् विजयपर्पटीम् ॥ ८२ ॥
दुर्वारं ग्रहणीं हन्ति दुःसाध्यां बहुवार्षिकीम् ।
आमशूलमतीसारं चिरोत्थमतिदारुणम् ॥ ८३ ॥
प्रवाहिकां षडर्शांसि यक्ष्माणं सपरिग्रहम् ।
शोथं च कामलां पाण्डुं प्लीहगुल्मजलोदरम् ॥ ८४ ॥
२१