भैषज्य रत्नावली (गोविन्ददास सेन - सान्वय भाषा टीका सहित)
Bhaishajya Ratnavali Hindi
कविराज गोविन्ददास सेन (टीकाकार: वैद्य शंकरलाल) द्वारा
स्रोत: Bhaishajya Ratnavali with Hindi Translation by Vaidya Shankar Lal (1942) (उद्गम)
पृष्ठ 516, कुल 1416 में से
संदर्भ में पढ़ें४८४ | भैषज्यरत्नावली । | [ यक्ष्मरोग-
बृहच्चन्द्रामृतरस।
रसगन्धकयोर्ग्राह्यं कर्षमेकं सुशोधितम् ।
अभ्रं निश्चन्द्रिकं दद्यात् पलार्द्धं च विचक्षणः ॥ ९७ ॥
कर्पूरं शाणकं दद्यात्स्वर्णं तोलकसम्मितम् ।
ताम्रं च तोलकं दद्याद्विशुद्धं मारितं भिषक् ॥ ९८ ॥
लौहं कर्षं क्षिपेत्तत्र वृद्धदारकजीरकम् ।
विदारी शतमूली च क्षुरकं च बला तथा ॥ ९९ ॥
मर्कटद्यतिबला चैव जातीकोशफले तथा ।
लवङ्गं विजयाबीजं श्वेतसर्ज्जरसं तथा ॥ १०० ॥
शाणभागं समादाय चैकीकृत्य प्रयत्नतः ।
मधुना मर्दयेत्तावद्यावदेकत्वमागतम् ॥ १०१ ॥
चतुर्गुञ्जाप्रमाणेण वटिकां कुरु यत्नतः ।
भक्षयेद्वटिकामेकां पिप्पल्या मधुना सह ॥ १०२ ॥
शुद्ध पारा १ कर्ष, शुद्ध गन्धक १ कर्ष, श्वेत अभ्रकभस्म २ तोले, कपूर ४ माशे, सुवर्णभस्म १ तोला, ताम्रभस्म १ तोला, लौहभस्म १ कर्ष, विधारा, जीरा, विदारीकन्द, शतावर, गोखुरू, खिरेंटी, कौंचके बीज, कंघी, जायफल, जावित्री, लौंग, भाँगके बीज और सफेद राल इनको चार चार माशे लेकर सबको एकत्र करके शहदके साथ उत्तम प्रकारसे खरल करे । जब सब औषधें घुटकर एकमएक होजायँ तब चार चार रत्तीकी गोलियाँ बनालेवे । इस बृहच्चन्द्रामृतरसकी एक एक गोली पीपलके चूर्ण और शहदके साथ सेवन करनेसे राजयक्ष्मा, खाँसी और रक्तपित्तआदि रोग दूर होते हैं॥९७-१०२॥
कुमुदेश्वररस ।
हेमभस्म रसभस्म गन्धकं मौक्तिकं तु रसटङ्कणं तथा ।
तालकं गरुडमप्यदः समं काञ्जिकेन परिमद्य गोलकम् ।
मृत्स्नया च परिवेष्ट्य शोषितं भाण्डके लवणगेऽथ पाचयेत् ॥
एकरात्रमृदुसम्पुटेन वा सिद्धिमिति कुमुदेश्वरो रसः ।
वल्लभस्य मरिचैर्घृताप्लुतै राजयक्ष्मपरिशान्तये पिबेत्॥१०३॥
सुवर्णभस्म, शुद्ध पारेकी भस्म, शुद्ध गन्धक, मोतीभस्म, शुद्ध पारा, सुहागा, हरताल और सोनामाखी इन सबको समान भाग लेकर एकत्र काँजीके साथ