बीजगणितम् (भास्कराचार्य द्वितीय - प्राचीन भारतीय समीकरण एवं बीजगणित सूत्र सटीक)

ग्रन्थसमाप्तिः । १२९ अत्रोदाहरणे यथोक्तकृतभाविताङ्केन विभक्ते जातम् या १०७ का १०७ रू २८०९ । अत्र वर्णाङ्काहतिरूपैक्यम् ८६४० । इष्टफले ९०, ९६ । आभ्यां वर्णाङ्कावूनितौ राशी ११, १७ । एवमन्यत्रापि । क्वचिद्बहुषु साम्येषु भावितोन्मितीरानीय ताभ्यः समीकृतच्छेद- गमाभ्यः साम्ये पूर्वबीजक्रिययैव राशी ज्ञायेते । अत्र राशी इति द्वि- वचनादन्येषां त्र्यादिवर्णानामिष्टानि मानानि कल्प्यानीत्यर्थात् सिद्धम् । इति श्रीभास्कराचार्यविरचिते बीजगणिते भावितं समाप्तम् । आसीन्महेश्वर इति प्रथितः पृथिव्या- माचार्यवर्यपदवीं विदुषां प्रपन्नः । लब्ध्वाऽवबोधकलिकां तत एव चक्रे तज्जेन बीजगणितं लघु भास्करेण ॥ ब्रह्माह्वयश्रीधरपद्मनाभबीजानि यस्मादतिविस्तृतानि । आदाय तत्सारमकारि नूनं सयुक्तियुक्तं लघु शिष्यतुष्ट्यै ॥ अत्रानुष्टुब्सहस्रं हि ससूत्रोद्देशके मितिः । क्वचित् सूत्रार्थविषयं व्याप्तिं दर्शयितुं क्वचित् ॥ क्वचिच्च कल्पनाभेदं क्वचिद्युक्तमुदाहृतम् । न ह्युदाहरणान्तोऽस्ति स्तोकमुक्तमिदं यतः ॥ दुस्तरः स्तोकबृद्धीनां शास्त्रविस्तारवारिधिः । अथवा शास्त्रविस्तृत्या कि कार्यं सुधियामपि ॥ उपदेशलथं शास्त्रं कुरुते धीमतो यतः । तत् तु प्राप्यैव विस्तारं स्वयमेवोपगच्छति ॥ यथोक्तं यन्त्राध्याये । जले तैलं खले गुह्यं पात्रे दानं मनागपि । प्राज्ञे शास्त्रं स्वयं याति विस्तारं वस्तुशक्तितः ॥ १७