बीजगणितम् (भास्कराचार्य द्वितीय - प्राचीन भारतीय समीकरण एवं बीजगणित सूत्र सटीक)

५४ बीजगणिते- न्यासः । स्वाबाधावर्गं स्वभुजवर्गादपास्य जातो लम्बवर्गः=यावं १ं रु १५ क २००ं द्वितीयाबाधावर्गः=याव १ या क ७२ं या २ रु १९ क ७२ं । स्वभुजवर्गात् रु ६ अपास्य जातो द्वितीयो लम्बवर्गः = याव १ं या २ं याक ७२ रु १३ं क ७२ । एतौ (१) समाविति समशोधने कृते जातौ पक्षौ रु २८ं क ५१२ । (२) या २ याक ७२ं । अत्र (३) भाजकस्याव्यक्तशेषस्य याकारस्य प्रयोजनाभावादपगमे कृते भाज्यभाजकौ जातौ "अत्र धनर्णताव्यत्ययमोप्सितायाश्छेदे क- रण्या असकृद्विधाय" इति द्विसप्ततिमितकरण्या धनत्वं प्रकल्प्य क ४ क ७२ । अनया भाज्ये गुणिते जातम् क ३६८६४ क ३१३६ क ५६४४८ क २०४८ । एतास्ते तयोः क ३६८६४ क ३१३६ । मूलं १९२ । ५६ । अनयो- र्योगः रु १३६ । ∴ या = २, √(१६)/५ ∴ भू = ४, √२० अतोऽपि क्रिया प्रसरितेति । ( १ ) वि० श० - लम्बवर्गौ । ( २ ) वि० श०- या २ या० क ७२ं = या ( रु २. क ७२ं ) ( ३ ) वि. श.-अत्राव्यक्तशेषमिदम् = रु २ एवंच अनेन रूपशेषेऽस्मिन् रु २८ं क ५१२ भक्ते जातं या-मानम् या = (रु २८ं क ५१२) / (रु २ क ७२ं) अत्र "भाजकस्याव्यक्तशेषस्य याकारस्य प्रयोजनाभावादपगमे कृते जातौ भाज्यभाजकौ" इत्यन्तं गद्यमरोचकम् । "धनर्णता" इत्यादिमूलोक्तमुचितम् ।