बृहन्नारदीय पुराण (संस्कृत मूल व हिन्दी व्याख्या)

चतुरधिकशततमोऽध्यायः [८६३]

विशल्याख्यानकं पश्चाज्जालेश्वरकथा तथा । गौरीव्रतसमाख्यानं त्रिपुरज्वालनं ततः ॥११२॥ देहपातविधानं च कावेरीसंगमस्ततः । दारुतीर्थं ब्रह्मावर्तं यत्रेश्वरकथानकम् ॥११३॥ अग्नितीर्थं रवितीर्थं मेघनादादिदारुकम् । देवतीर्थं नर्मदेशं कपिलाख्यं करंजकम् ॥११४॥ कुण्डलेशं पिप्पलादं विमलेशं च शूलभित् । शचीहरणमाख्यानमभ्रकस्य वधस्ततः ॥११५॥ शलभेदोद्भवो यत्र दानधर्माः पृथग्विधाः । आख्यानं दीर्घतपस ऋष्यशृंगकथा ततः ॥११६॥ चित्रसेनकथा पुण्या काशिराज्यस्य लक्षणम् । ततो देवशिलाख्यानं शबरीतीर्थकान्वितम् ॥११७॥ व्याधाख्यानं ततः पुण्यं पुष्करिण्यर्कतीर्थकम् । आप्रत्येश्वरतीर्थं च शक्ततीर्थं करोटिकम् ॥११८॥ कुमारेशमगस्त्येशमानंदेशं च मातृजम् । लोकेशं धनदेशं च मंगलेशं च कामजम् ॥११९॥ नागेशं चापि गोपारं गौतमं शंखचूडकम् । नारदेशं नंदिकेशं वरुष्णेश्वरतीर्थकम् ॥१२०॥ वधिस्कंदादितीर्थानि हनूमन्तेश्वरं ततः । रामेश्वरादितीर्थानि सोमेशं विंगलेश्वरम् ॥१२१॥ ऋणमोक्षं कपिलेशं पूतकेशं जलेशयम् । चंडार्क यमतीर्थं च कालहोडीशं वनादिके ॥१२२॥ नारायणं च कोटीशं व्यासतीर्थं प्रभासकम् । नागेशसंकर्षणकं प्रश्रयेश्वरतीर्थकम् ॥१२३॥ ऐरंडीसंगमं पुण्यं सुवर्णशिलतीर्थकम् । करजं कामहं तीर्थं भांडीरो रोहिणीभवम् ॥१२४॥ चक्रतीर्थं धौतपापं स्कंदमांगिरसाह्वयम् । कोटितीर्थ मयोन्याख्यमंगाराख्यं त्रिलोचनम् ॥१२५॥ इन्द्रेशं कंबुकेशं च सोमेशं कोहनं शकम् । नामंदं चार्कमाग्नेयं भार्गवेश्वरमुत्तमम् ॥१२६॥ ब्राह्मं देवं च मार्गेशमादिवाराहकेश्वरम् । रामेशमथ सिद्धेशमाहल्यं कंकटेश्वरम् ॥१२७॥ शाक्रं सौम्यं च नादेशं तोयेशं रुक्मिणीभवम् । योजनेशं वराहेशं द्वादशीशिवतीर्थकम् ॥१२८॥ सिद्धेशं मंगलेशं च लिंगवाराहतीर्थकम् । कुण्डेशं श्वेतवाराहं गर्भावेशं रवीश्वरम् ॥१२९॥ शुक्लादीनि च तीर्थानि हुंकारस्वामितीर्थकम् । संगमेशं नहुषेशं मोक्षणं पञ्चगोपकम् नागशार्वं च सिद्धेशं मार्कण्डाङ्करतीर्थके ॥१३०॥

---

कथा, विशल्याख्यान, जालेश्वरकथा, गौरीव्रताख्यान, त्रिपुरज्वालन, ॥१०६-११२॥ देहपातविधान, कावेरीसंगम, दारुतीर्थ, ब्रह्मावर्त, ईश्वरकथानक, अग्नितीर्थ, रवितीर्थ, मेघनादादिदारुक, देवतीर्थ, नर्मदेश, कपिल, करंजक, कुंडलेश, पिप्पलाद, विमलेश, शूलभित्, शचीहरण का आख्यान, अभ्रकवध, शूलभेद का उद्भव, पृथक्-पृथक् दानधर्मों का कथन, दीर्घतपा का आख्यान, ऋष्यशृंगकथा, चित्रसेनकथा, काशी के राज्य का लक्षण, देवशिला- ख्यान, शबरीतीर्थ, व्याध का आख्यान, पुष्करिण्यर्कतीर्थ, आप्रत्येश्वरतीर्थ, शक्ततीर्थ, करोटिक, ॥११३-११८॥ कुमारेश, अगस्त्येश, आनंदेश, मातृज, लोकेश, धनदेश, मंगलेश, कामज, नागेश, गोपार, गौतम, शंखचूड, नारदेश, नंदिकेश, वरुणीश्वरतीर्थ, दधिस्कंध आदि तीर्थ, हनूमहेश्वर, रामेश्वर आदि तीर्थ, सोमेश, पिंगलेश, ऋणमोक्ष, कपिलेश, पूतिकेश, जलेशय, चंडार्क, यमतीर्थ, कालहोडीश, वनादिक, नारायण, कोटीश, व्यासतीर्थ, प्रभासक, नागेश-संकर्षणक, प्रश्रयेश्वरतीर्थ, पवित्र ऐरंडीसंगम, सुवर्णशिलतीर्थ, करंज, कामह, भांडीर, रोहिणीभव, चक्रतीर्थ, धौतपाप, स्कंद, आंगिरस, कोटितीर्थ, अयोनित, अंगार, त्रिलोचन, इंद्रेश, कंबुकेश, सोमेश, कोहन, शक, नामंद, आर्क, आग्नेय, उत्तम भार्गवेश्वर ॥११९-१२६॥ ब्राह्म, देव, मार्गेश, आदि वाराहकेश्वर, रामेश, सिद्धेश, आहल्य, कंकटेश, शाक्र, सौम्य, आदेश, तोयेश, रुक्मिणीभव, योजनेश, वराहेश, द्वादशीशिवतीर्थ, सिद्धेश, मंगलेश, लिंगवाराहतीर्थ, कुंडेश, श्वेतवाराह, गर्भावेश, रवीश्वर, शुक्ल आदि तीर्थ, हुंकारस्वामितीर्थ, संगमेश, नारकेश,