बृहन्नारदीय पुराण (संस्कृत मूल व हिन्दी व्याख्या)

८६४ नारदीयपुराणम्

कामोदशूलारोपाख्ये मांडव्यं गोपकैश्वरम् । कपिलेशं पिंगलेशं भूतेशं गांगगौतमे ॥१३१॥ आश्वमेधं भृगुकच्छं केदारेशं च पापनुत् । कलकलेशं जालेशं शालग्रामं वराहकम् ॥१३२॥ चंद्रप्रभासमादित्यं श्रीपत्याख्यं च हंसकम् । मूल्यस्थानं च शलेशमुग्राख्यं चित्रदैवकम् ॥१३३॥ शिखीशं कोटितीर्थं च दशकन्यं सुवर्णकम् । ऋणमोक्षं भारभूति पुंखांबुडि च डिंडिमम् ॥१३४॥ आमलेशं कपालेशं शृंगैरंडीभवं ततः । कोटितीर्थं लोटणेशं फलस्तुतिरत: परम् ॥१३५॥ दृमिजंगलमाहात्म्ये रोहिताश्वकथा ततः । धुंधुसारसमाख्यानं वधोपायस्ततोऽस्य वै ॥१३६॥ वधो धुंधोस्ततः पश्चात्ततश्चित्रवहोद्भवः । महिमास्य ततश्चंडीशप्रभावो रतीश्वरः ॥१३७॥ केदारेशो लक्षतीर्थं ततोविष्णुपदीभवम् । मुखारं चवनांधास्यं ब्रह्मणश्च सरस्ततः ॥१३८॥ चक्राख्यं ललिताख्यानं तीर्थं च बहुगोमयम् । रुद्रावर्तं च मार्कंडं तीर्थं पापप्रणाशनम् ॥१३६॥ श्रवणेशं शुद्धपटं देवांघ्रप्रेततीर्थकम् । जिह्वोदतीर्थं संभूतिः शिवोद्भेदं फलस्तुतिः ॥१४०॥ एष खंडो ह्यवन्त्याख्यः शृण्वतां पापनाशनः । अतः परं नागराख्यः खण्डः षष्ठोऽभिधीयते ॥१४१॥ लिंगोत्पत्तिसमाख्यानं हरिश्चन्द्रकथा शुभा । विश्वामित्रस्य माहात्म्यं त्रिशंकुस्वर्गतिस्तथा ॥१४२॥ हाटकेश्वरमाहात्म्ये वृत्रासुरवधस्तथा । नागबिलं शंखतीर्थमचलेश्वरवर्णनम् ॥१४३॥ चमत्कारपुराख्यानं चमत्कारकरं परम् । गयशीर्षं बालशाख्यं बालमंडं मृगाह्वयम् ॥१४४॥ विष्णुपार्दं च गोकर्णं युगरूपं समाश्रयः । सिद्धेश्वरं नागसरः सप्तार्येयं ह्यगस्तकम् ॥१४५॥ भ्रूणगतं नलेशं च भैष्मं वैडूरमर्ककम् । शारमिष्ठं सोमनाथं च दौर्गमातंजकेश्वरम् ॥१४६॥ जामदग्न्यवधाख्यानं नैःक्षत्रियकथानकम् । रामह्रदं नागपुरं बड्लिंगं चैव यज्ञभूः ॥१४७॥ मुण्डीरादित्रिकार्कं च सतीपरिणयाह्वयम् । रुद्रशीर्षं च यागेशं बालखिल्यं च गारुडम् ॥१४८॥

मोक्षण, पंचगोपक, नागश्राव, सिद्धेश, मार्कंड, अक्रूरतीर्थ, कामोद, शूलारोप, मांडव्य, गोपकैश्वर, कपिलेश, पिंगलेश, भूतेश, गांग, गौतम, आश्वमेध, भृगुकच्छ, केदारेश, पापनुत, कलकलेश, जालेश, शालग्राम, वराह ॥१२७-१३२॥ चंद्रप्रभासम, आदित्य, श्रीपति, हंसक, मूल्यस्थान, शूलैश, उग्राख्य, चित्रदैवक, शिखीश, कोटितीर्थ, दशकन्य, सुवर्णक, ऋणमोक्ष, भारभूति, पुंखा, मुंडि, डिंडिम, आमलेश, कपालेश, शृंगैरंडीभव, कोटितीर्थ, लोटणीश, फलस्तुति, कृमिजंगलमाहात्म्य, रोहिताश्वकथा, धुंधुमारसमाख्यान, धुंधुमारवधोपाय, धुंधुवध, चित्तवह की उत्पत्ति, चंडीशप्रभाव, रतीश्वर, केदारेश, लक्षतीर्थ, विष्णुपदीतीर्थ, मुखार, च्यवन, अंधास्य, ब्रह्मसर, चक्राख्यान, ललिताख्यान, बहुगोमयतीर्थ, रुद्रावर्त, पापनाशी मार्कण्डतीर्थ, श्रवणेश, शुद्धपट, देवांध्रप्रेततीर्थ, जिह्वोदतीर्थ, संभूतिशिवोद्भेद और फलस्तुति—इतने विषयों का वर्णन है। यह अवन्तीखंड श्रोताओं के पातक को नष्ट करता है ॥१३३-१४०१/२॥ अब इसके उपरान्त नागर नामक छठे खंड के बारे में सुनो। इसमें लिंगोत्पत्तिवर्णन, कल्याणमयी हरिश्चन्द्रकथा, विश्वामित्र का आख्यान, त्रिशंकु का स्वर्गगमन, हाटकेश्वरमाहात्म्य, वृत्रासुरवध, नागबिल, शंखतीर्थ, अचलेश्वरवर्णन, चमत्कारपुराख्यान, चमत्कारतीर्थ, गयशीर्ष, बालशांख्य, बालमंड, मृगांज्ञकतीर्थ, विष्णुपायतीर्थ, गोकर्ण, युगरूप, सिद्धेश्वर, नागसर, सप्तार्षेयतीर्थ, अगस्त्यक, भ्रूणगतं, नलेश, भैष्म, वैदूर, अर्कक, शामिष्ठ, सोमनाथ, दौर्ग, आतंजकेश्वर, जामदग्न्यवधाख्यान, नैःक्षत्रियकथानक, रामह्रद, नागपुर, बह्वलिंग, यज्ञभू ॥१४१-१४७॥ मुंडीर आदि त्रिकार्क, सतीपरिणयतीर्थ, रुद्रशीर्ष, यागेश, बालखिल्य, गारुड, लक्ष्मोद्भव,