बृहत्संहिता (आचार्य वराहमिहिर - स्थापत्य, खगोल, मौसम व जल विज्ञान)

Adh. VII. Sl. 8-11] : सप्तमोऽध्यायः 83 पूर्व्वाग्नये चरन् सौम्यो भेदं कृत्वा यदि व्रजेत् । क्षुच्छस्त्रतस्करभयैः करोति प्राणिनां वधम् ॥ प्राकृतविमिश्रसङ्क्षिप्ततीक्ष्णयोगान्तघोरपापाख्याः । सप्त पराशरतन्रे नक्षत्रैः कीर्त्तिता गतयः ॥८॥ Sloka 8.—In Parasara's Tantra, the following seven courses (or gaits) have been declared for Mercury as distinguished by the several asterisms : (1) Prakrita (2) Vimisra (3) Sankshipta (4) Theekshna (5) Yogantha (6) Ghora and (7) Papakhya. प्राकृतसञ्ज्ञा वायव्ययाम्यपैनामहानि बहुलाश्च । मिश्रा गतिः प्रदिष्टा शशिशिवपितृभुजगदेवानि ॥९॥ सङ्क्षिप्तायां पुष्यः पुनर्वसुः फल्गुनीद्वयं चेति । तीक्ष्णायां भद्रपदाद्वयं सशक्राश्वयुक् पौष्णम् ॥१०॥ योगान्तिकेति मूलं द्वे चाषाढे गतिः सुतस्येन्दोः । घोरा श्रवणस्त्वाष्ट्रं वसुदैवं वारुणं चैव ॥११॥ पापाख्या सावित्रं मैत्रं शक्राग्निदैवतं चेति । Slokas 9-11½—The course is known as Prakrita when Mercury passes through any of the asterisms Swati, Bharani, Rohini and Krittika. It is termed Misra when he transits any of the stars Mrigasira, Ardra, Magha and Aslesha. The gait is called Sankshipta when Mercury travels through Pushya, Punarvasu, Purvaphalguni and Uttara phalguni. The course is Theekshna when he moves through Purvabhadra, Uttarabhadra, Jyeshta Aswini and Revati. It is Yoganta when Mercury passes over Moola, Purvashadha or Uttarashadha. If the transit be through the stars Sravana, Chittra, Dhanishta and Satabhishak, it is called Ghora. Lastly, it is called Papakhya when his passage is over the stars Hasta, Anuradha and Visakha.