बृहत्संहिता (आचार्य वराहमिहिर - स्थापत्य, खगोल, मौसम व जल विज्ञान)

84 बृहत्संहितायाम् [Adh. VII. Sl. 12-13 उदयप्रवासादिवसैः स एव गतिलक्षणं प्राह ॥१२॥ चत्वारिंशत् त्रिंशत् द्विसमेता विंशतिर्दिनवकं च । नव मासार्द्धं दश चैकसंयुताः प्राकृताद्यानाम् ॥१३॥ Slokas 12-13.—The measures in days for the rising and setting of Mercury in his seven courses are 40, 30, 22, 18, 9, 15 and 11 days respectively. तथा च वृद्धगर्गः चत्वारिंशत्प्राकृतायां गतावालक्ष्यते बुधः । मासमेकं विमिश्रायां दर्शयित्वास्तमर्हति ॥ अह्नां द्वाविंशतिं सार्द्धं सङ्क्षिप्तामेत्य लक्ष्यते । अष्टादशाहं तीक्ष्णायां घोरायां दश पञ्च च ॥ पापायां पादहीनानि तथैकादश तिष्ठति । योगाम्तिक्यामिन्दुसूनुर्नवाहं लक्ष्यते तथा ॥ चारकालो य एवोक्तः सोमपुत्रस्य भागशः । अस्तकालः स एव स्यात्सूर्यमण्डलचारिणः ॥ तथा च कश्यपः चत्वारिंशत्तथा त्रिंशद्दिनानि द्वौ च विंशतिः । अष्टादशार्द्धमासं च दश चैकयुतानि च ॥ नव च प्राकृताद्यासु सोमजस्तूदितस्तथा । अस्तं गतः सर्वकालं तिष्ठतीति विनिश्चयः ॥ But the above is not approved by Varahamihira for he has said as follows in the समाससंहिता. प्राकृतविमिश्रसङ्क्षिप्ततीक्ष्णयोगान्तघोरपापाख्याः । गतयो लक्षणमासां नोदयदिवसैः स्फुटं भवति ॥ स्पष्टा पराशरमते स्वाती च प्राकृता त्रिभं याम्यात् । मिश्रा गतिः शशिशेखरभुजगपितृदेवतासौम्यैः ॥ सङ्क्षिप्ता नाम गतिः पुनर्वसुः फल्गुनीद्वयं पुष्यः । तीक्ष्णा भद्रपदायं नक्षत्रचतुष्टयं ज्येष्ठा ॥ मूलत्रयुक्तं योगा घोरा श्रवणत्रिभं च सत्वाष्ट्रम् । पापाख्या तु विशाखा हस्तो मैत्रं च शशिसूनोः ॥