बृहत्संहिता (आचार्य वराहमिहिर - स्थापत्य, खगोल, मौसम व जल विज्ञान)

Adh. XVII. Sl. 2-3.] सप्तदशोऽध्यायः 185 know the past, present and future has been explained by me in the (astronomical treatise, viz.) Pancha Siddhantika on the lines of the Suryasiddhanta. वियति चरतां ग्रहाणामुपुर्य्युपर्यात्ममार्गसंस्थानाम् । अतिदूराद्दृग्विषये समतामिव सम्प्रयातानाम् ॥२॥ आसन्नक्रमयोगाद्भेदोल्लेखांशुमर्दनासव्यैः । युद्धं चतुष्प्रकारं पराशराद्यैर्मुनिभिरुक्तम् ॥३॥ Slokas 2-3.—The planets move in the firmament with their orbits lying one over another, but, owing to the great distance, they appear to our eyest o move on one even surface. According to the degree of their (seeming) approachment, there are four kinds of conflicts as stated by Parasara and other sages, viz. भेद-Bheda (occulta- tion, cleaving), उल्लेख-Ullekha (grazing), अंशुमर्दन-Amsu- mardana (clashing of the rays) and अपसव्य-Apasavya (passing southward) तथा च पराशरः। भेदनमारोहणमुल्लेखनं रश्मिसंसर्गश्चेति। ग्रहयुद्धं चतुर्विधमाचक्षते कुशलाः। तेषां पूर्वात्पूर्वो गरीयान्। तथा च गर्गः। छादनं रोधनं चैव रश्मिमर्दस्तथैव च। अपसव्यं ग्रहाणां च चतुर्धा युद्धमुच्यते ॥ तथा च काश्यपः । सर्वग्रहेभ्यः शीघ्रेन्दुस्ततस्तस्यैव चारुजः । भार्गवो रविभौमौ च जीवो मन्दः शनैश्चरः ॥ शीघ्रगा मन्दगांश्चेति काले त्वेकक्षैगामिनः । ततो योगो भवेदेषां यतोऽङ्गारथैकमाश्रिताः ॥ उपर्युपरि संस्थास्ते दृश्यन्ते युगपद्स्थिताः । भेदोल्लेखांशुमर्दांश्चापसव्यश्च तथापरः ॥ चतुष्प्रकारः संयोगो ज्ञेये तु दिविचारिणाम् । बृ. सं. 24