बृहत्संहिता (आचार्य वराहमिहिर - स्थापत्य, खगोल, मौसम व जल विज्ञान)

Adh. V. Sl. 8-11] पञ्चमोऽध्यायः 47 भूच्छायां स्वग्रहणे भास्करमर्कग्रहे प्रविशतीन्दुः । प्रग्रहणमतः पश्चाद्भेन्दोर्भानोश्च पूर्वार्द्धात् ॥८॥ Sloka 8.—In her own eclipse, the Moon enters the shadow of the Earth, and in that of the Sun, the solar disc. Therefore it is that the lunar eclipse does not commence at the western limb, nor the solar at the eastern limb. वृक्षस्य स्वच्छाया यथैकपार्श्वे भवति दीर्घचया । निशि निशि तद्वद्भूमेरावरणवशाद्दिनेशस्य ॥९॥ Sloka 9.—Just as the shadow of a tree goes on increasing on one side on account of the motion of the Sun, so is the case with the Earth's shadow every night by its hiding the Sun during its rotation. सूर्यात्सप्तमराशौ यदि चोदग्दक्षिणेन नातिगतः । चन्द्रः पूर्वाभिमुखश्छायामौर्वीं तदा विशति ॥१०॥ Sloka 10.—If the Moon, in her course towards the East and placed in the 7th house from the Sun, does not swerve much either to the north or the south, she enters the shadow of the earth. तथा च ब्रह्मसिद्धान्ते भूच्छायां शशिकक्ष्यायां रवौ भार्द्धान्तरास्थिते । यदा विशत्याविक्षिप्तश्चन्द्रः स्यात्तद्ग्रहस्तदा ॥ चन्द्रोऽधस्थः स्थगयति रविमम्बुदवत् समागतः पश्चात् । प्रतिदेशमतश्चित्रं दृष्टिवशाद्भास्करग्रहणम् ॥११॥ Sloka 11.—The Moon moving from the . west conceals the solar disc from below just like a cloud. The solar eclipse is therefore different in various countries according to the visibility of the eclipsed disc.