चक्रदत्त (चक्रपाणिदत्त - पदार्थचन्द्रिका व हिन्दी व्याख्या सहित)

ఆంధ్రతాత్పర్యసహితము. 83

ధవం చ. 67. సౌవర్చలం హింగుసిరాటికాం చ చవ్యం చదద్యా ద్ద్విపలప్రమాణమ్, ఇమాని చాన్యాని పలోన్మితాని విర్జరీకృత్య ఘటే క్షిపే చ్చ. 68. కృష్ణా మజాజీ ముపకుంచికాం చ తథాసురీం కారవిచిత్రికం చ, షట్త్రస్థితో౭యం బలవర్ణ దేహవయస్కరోతివ బలప్రదంచ. 69. కాం జీవయా మీతి యతః ప్రవృత్త స్త త్కాంజికేతి ప్రవదంతి సంతః, ఆయామకాలాజ్జరయే చ్చ భక్త మాయామకేతి ప్రవదంతి చై నం. 70. దకోదరం గుల్మ మథప్లీహాను హృద్రోగ మానాహ మరోచకం చ, మందాగ్నినా కోష్ఠగతం చ శూల మర్కోవికారా న్సభగందరాం శ్చ. 71. వాతామయా న్నాశు నిహంతి సర్వాన్ సంసేవ్యమానం వివిధాం నరాణాం.

ఆయామకాంజికము :— పొట్టుచెరిగిదంచినచేసిన యవలసత్తును వేరువేరుగా నొక యాఢకమును తీసికొనవలయును. మరియును మధ్యప్రమాణముగల కురువేరుముక్కలు 64ను ఒక ద్రోణమాత్రము నీటితో చక్కగా కడిగినకుండలో వేసి పిప్పలి యవక్షారము, సర్జక్షారము, తుంబురులు, వస్త్రగ్రంథి ధనియములు, బిడాలలవణము, సైంధవలవణము సౌవర్చలవణము, ఇంగువ, ఇంగువపత్రి చవ్యము వీనిని రెండేసిపలములుగా తీసికొనవలయును. మరియును చెప్పబోవు నితరౌషధులను ఒక్కొక్కపలమును తీసికొనవలయును. తరువాత నన్నింటిని నూరి కుండలొ పడియకట్టవలయును.

తరువాత పిప్పళ్లు, జీలకఱ్ఱ, పెద్దజీలకఱ్ఱ, చిన్నజీలకఱ్ఱలు, రెండు రకములగు ఆవాలు, ఓమము, చిత్రమూలము వీనినన్నింటిని వైచి కుండను వాసెనఁగట్టి పదియేనుదినములవరకు నుండనీయవలయును. ఇయ్యది బలమును, కాంతిని, వయస్సును వృద్ధిపొందించును. ఈయౌషధము “తాను ఎవ్వరిని జీవింపచేయును” అని [కాం=దేనిని, లేక ఎవరిని, జీవయామి=బ్రతికింపవలెను అని] ప్రవర్తించును. గనుక దీనిని కాంజిక పెద్దలు చెప్పెదరు.

ఇయ్యది ఒకజాములోపల అనగా యామములోపల భోజనమును జీర్ణింపజేయును. ఈకారణమువలననే దీనిని ఆయామక మని చెప్పెదరు. జలోదరము, కడుపులోని బల్ల, ప్లీహరోగము, హృదయరోగము, ఆనాహము, అరోచకము, అగ్నిమాంద్యము, శూలము, అతిసారము, భగందరము మొదలగు నన్నివిధములగు వాతరోగములును ఈ యామకాంజికమును సేవించినయెడల శీఘ్రముగా నశించిపోవును.