चक्रदत्त (चक्रपाणिदत्त - पदार्थचन्द्रिका व हिन्दी व्याख्या सहित)

86 చక్రదత్త—౪. గ్రహణ్యధికారము.

మఱియును గ్రహణీరోగము, కుష్ఠు, అతిసారము, భగంధరము, జ్వరము, హృద్రోగము, గుల్మము, ఉదరరోగము, మషూచికము, కామెరలు, పాండురోగములు, వింశతివిధములగు ప్రమేహములును, వాతరోగము, చలిదివ్యాధి, దద్రు చర్మరోగము, హలీమకము, కఫము, పిత్తము, వాతము మున్నగువానివలనఁ గలిగెడిరోగములును దీనివలన నశించిపోవును.

రోగముచేత చిక్కిపోయినవారుగాని, వయస్సువలన కృశించినవారుగాని, స్త్రీవిషయాదులవలన ఎండిపోవువారు గాని, ఈగుడమును సేవించవలయును. అట్టివారి కియ్యది వీర్యమును వృద్ధిని పొందించును. బలము నిచ్చును. పూర్వపు వయోవస్థను కూడ మరల నిచ్చును. గొడ్రాండ్రు సేవించినయెడల గర్భము నిల్చును. ఆమ్లపిత్తాధికారములో చెప్పఁబడిన క్షుధావతీమాత్రలనుకూడ నిందులో ఉపయోగించవలయును.

<div align="center">

—౦ రసపర్వటిక. ౦—

</div>

శ్లో. తత్ర ప్రోక్తవిధాన శుద్ధౌ సమానౌ రసగంధకౌ. 87.
సమ్మర్ద్య కజ్జలాభంతు కుర్యాత్తాత్రే దృఢాశ్రయే,
తతో బాదరవహ్నౌ స్థలోహపాత్రే ద్రవీకృతమ్. 88.
గోమయోపరి విన్యస్తకదలీపత్రపాతనాత్,
కుర్యా త్పర్వటికాకార మస్య రక్తిద్వయం క్రమాత్. 89.
ద్వాదశరక్తికా యావ త్ప్రయోగః ప్రహరార్ధతః,
తదూర్ధ్వం బహుపూగస్య భక్షణం దివసే పునః. 90.
తృతీయేవ మాంసాజ్యదుగ్ధాన్నత్ర విధీయతే,
వర్జ్యే ద్విజోహ్రీస్త్రీసంభామూలం తైలం చ సార్షపమ్. 91.
క్షుద్రమత్స్యాంబ్లుజఙ్ఘాన్ త్యక్త్వాన్నిద్రః పయః పిబేత్,
గ్రహణీక్షయకుష్ఠాంశ్చ శ్లేష్మాజీర్ణవినాశినీ. 92.
రసపర్వటికా ఖ్యాతా నిబద్ధా చక్రపాణినా,

పైనిచెప్పఁబడినరీతిగా శాస్త్రప్రకారము శుద్ధిచేయఁబడిన పాదరసము, గంధకమును సమానముగా తీసికొని గట్టికుండలో వైచి కాటుకవలె మెత్తగా నూరవలయును. అటుతరువాత రేగుకొయ్య నిప్పులయందు లోహమయమగుపాత్రములో ద్రవరూపముగా చేసినతరువాత పేడపైని పెట్టి యుంచిన యరఁటియాకులో పడ వేయవలయును. ఇట్లుచేసి దీనిని పర్పటికాకారముగా చేయవలయును. దీనిని రెండురెండు రత్తులంతగా మాత్రలు చేయవలయును. పండ్రెండురతులవఱకు సగముసగము ప్రహరమునకు అనగా జామునకు రెండుపర్యాయములు చొప్పున నీయవలయును.

ఇది యైన తరువాత రెండవదినము చాల పోకచెక్కలరసముతో దీనిని తినవలయును. మూడవరోజుమాంసము, నేయి, పెరుగు మొదలగువానితో పెట్టవలయును. విడా