चक्रदत्त (चक्रपाणिदत्त - पदार्थचन्द्रिका व हिन्दी व्याख्या सहित)

ఆంధ్ర తాత్పర్యసహితము. 105

కృత్య నిధాపయేత్, మధునః కుడపం దద్యా ద్ఘృతస్య కుడపం తథా. 120. ఏషలేహ శ్శమ యతి చార్శోరక్తసముద్భవం, వాతీకం పైత్తికం చైవ శ్లైష్మికం సాన్నిపాతికమ్. 121. యే చ దుర్నామజా రోగా స్తా న్సర్వా న్నాశయ త్యపి, అమ్లపిత్త మతీసారం పాండురోగమరోచకమ్. 122. గ్రహణీమార్దవం కార్శ్యం శ్వయథుం కామలా మపి, అనుపానం ఘృతం దద్యా న్మధుతక్రం జలం పయః. 123. రోగానీకవినాశాయ కౌటజో లేహ ఉచ్యతే.

కొడిసెపట్టును 100 పలములు తీసికొని ఒకద్రోణపు నీటిలో పక్వముచేసి ఎనిమిదవపాలు మిగిలినపుడు ఆకషాయమును దింపవలయును. తరువాత దానిని వడియకట్టి మరల పొయ్యిమీదఁ బెట్టి 30 పలములు బెల్లము వైచి లేహమువలె నుడికించి ముద్దకట్టగానే నల్లజీడివిత్తనములు వాయువిడంగములు శొంఠి మిరియములు పిప్పళ్లు కరక్కాయలు తాడియసిరికలు రసాంజనము చిత్రమూలము కొడిసెపాలపండ్లు వస అతివస మాచేడుపిందెలు వీటిని ఒక్కొక్కపలమునూ చూర్ణించి 4 పలములచొప్పున నెయ్యిని తేనెను కలిపి సేవింపవలయును. ఇయ్యది మూలరోగములు పైత్యరోగములు మున్నగువానిని పోఁగొట్టును. ఇయ్యది కుటజలేహము. దీనికి నెయ్యి తేనె మజ్జిగ నీళ్లు పాలు అనుపానములు. రోగముల నన్నిటి నిది పోఁగొట్టును. ఇది అమ్లపిత్తము అతిసారము పాండురోగము అరోచకమును పోఁగొట్టును.

---

❧ కుటజరసక్రియా. ❧

శ్లో. కుటజత్వచో విపాచ్యం శతపలమార్ద్రిం మహేంద్రసలిలేన,
యావ త్స్యా దరసం తద్ద్రవ్యం స్వరస స్తతో గ్రాహ్యః. 124.
మోచారసః సమంగా ఫలినీ చ పలాంశికా స్త్రీభి స్తైశ్చ,
వత్సకబీజం తుల్యం చూర్ణీకృత మత్ర దాతవ్యమ్. 125.
పూతోత్క్వథిత స్సాంద్రః సరసో దర్వీప్రలేపనో గ్రాహ్యః,
మాత్రాకాలోఁహితాం రసక్రియైషా జయ త్యసృక్స్రావమ్ 126.
ఛాగలీపయసా యుక్తా పేయా మండేన వా యథాగ్నిబలమ్,
జీర్ణావధ శ్చ శాలీ న్పయసా ఛాగేన భుంజీత. 127.
రక్తగుదజాతిసారం శూలం సాసృగ్రుజో నిహన్త్యాశు,
బలవచ్చ రక్తపిత్తం రసక్రియైషా హ్యుభయభాగమ్. 128.

14