चक्रदत्त (चक्रपाणिदत्त - पदार्थचन्द्रिका व हिन्दी व्याख्या सहित)

ఆంధ్రతాత్పర్యసహితము। 117

...चतुर्गुणा षड्गुणा च हरीतकी, चित्रकं सप्तगुणितं कुष्ठं चाष्टगुणं भवेत् ॥ २५ ॥
एतद्वातहरं चूर्णं पीतमात्रं प्रसन्नया ।
पिबेद्दध्ना मस्तुना वा सुरया कोष्णवारिणा ॥ २६ ॥
सोदावर्तमजीर्णं च प्लीहानमुदरं तथा ।
अङ्गानि यस्य शीर्यन्ते विषं वा येन भक्षितम् ॥ २७ ॥
अर्शोहरं दीपनं च श्लेष्मघ्नं गुल्मनाशनम् ।
कासं श्वासं निहन्त्याशु तथैव यक्ष्मनाशनम् ॥ २८ ॥
चूर्णमग्निमुखं नाम न क्वचित्प्रतिहन्यते ॥

తాత్పర్యము:
పొంగించిన ఇంగువ ఒకభాగము, వస రెండుభాగములు, పిప్పళ్లు ౩ భాగములు, అల్లము నాల్గుభాగములు, వామము అయిదుభాగములు, కరకకాయ ఆరుభాగములు, చిత్రమూలము ఏడుభాగములు, చెంగల్వకోష్టు ఎనిమిదిభాగములు తెచ్చి చూర్ణముచేసి దీనిని మద్యములో కలిపి త్రాగినయెడల వాతరోగములు హరించును. లేకపోయినచో పెరుగు మీఁగడ పైఁగలనీళ్లు, మద్యము, వేడినీళ్లు వీటిలో ఏదైన నొకదానితో చేర్చి త్రాఁగవలయును. ఉదావర్తమును, అజీర్ణము, ప్లీహరోగము, ఉదరరోగమును, కాళ్లు చేతులు ఎగలాగురోగమును, విషభక్షణమువలన వచ్చినరోగములను, మూలరోగమును నశింపఁజేయును. జఠరాగ్నిని పెంపొందించును. కఫమును వాతమును గుల్మములను పోఁగొట్టును. ఇయ్యది అగ్నిముఖమను పేరుగల చూర్ణము. ఎట్టి విషమ మగు స్థలమున నైనను దీనికి ఎదురు లేదు.

---

పానీయ భక్త ఘుటిక

रसोऽर्धभागिकस्तुल्यद्विडङ्गमरिचाभ्रकाः ॥ २९ ॥
भक्तोदकेन संमर्द्य कुर्याद्गुञ्जासमां गुटीम् ।
भक्तोदकानुपानेका सेव्या वह्निप्रदीपनी ॥ ३० ॥
वार्यन्नभोजनं चात्र प्रयोगे सात्म्यमिष्यते ॥

తాత్పర్యము:
పాదరసము సగ భాగము, వాయువిడంగములు, మిరియములు, కృష్ణాభ్రకసింధూరము ఇవి సమానభాగములును తెచ్చి అన్నిటిని బియ్యపుకడుగుతో నూరి గురిగింజలంతంతగా మాత్రను కట్టవలయును. బియ్యపుకడుగు అనుపానముతో దీనిని సేవించిన జఠరాగ్నిని వృద్ధిపొందించును. నీటిలోనుంచిన యన్నము ఈయౌషధము సేవించుకాలమున అత్యుత్తమమని వైద్యులందఱి యభిప్రాయము.