चक्रदत्त (चक्रपाणिदत्त - पदार्थचन्द्रिका व हिन्दी व्याख्या सहित)

ఆంధ్ర తాత్పర్యసహితము. 121

---

ముస్తాషట్పలకఘృతము.

శ్లో. పలికైః పంచకోలైస్తు ఘృతం ముస్తా చతుర్గుణం. 55
సక్షారై స్సిద్ధ మల్పాగ్నిం కఫగుల్మం వినాశయేత్.

పిప్పళ్లు, మోడి, చెవ్యము, చిత్రమూలము, శొంఠి, యవక్షారము ఒక్కొక్కపలముచొ॥ ఇవితీసికొని నెయ్యి, పెరుగుపై తేట 16 పలములు చొ॥ చేర్చి నేతిని వండి సిద్ధముచేయవలసినది. ఈఘృతము అగ్నిమాంద్యమును కఫమును గుల్మరోగములను నాశనము చేయును.

---

బృహదగ్నిముఖఘృతము.

శ్లో. భల్లాతక సహస్రార్థం జలద్రోణే విపాచయేత్. 56.
అష్టభాగావశేషం చ కషాయ మవతారయేత్, ఘృత ప్రస్థం సమాదాయ కల్కా నీ మాని దాపయేత్. 57.
త్ర్యూషణం పిప్పలీమూలం చిత్రకో హస్తిపిప్పలీ, హింగుచవ్యా జమోదా చ పంచైవ లవణాని చ. 58.
ద్వ్యక్షారౌ హపుషా చైవ దద్యా దర్ధపలోని్మ తాన్, దధికాంజికశుక్తాని స్నేహమాత్ర సమాని చ. 59.
ఆర్ద్రకస్వరసం చైవ శోభాంజనరసం తథా, తత్సర్వ మేకతః కృత్వా శనై ర్మృద్వగ్నినా పచేత్. 60.
ఏతదగ్నిఘృతం నామ మందాగ్రీనాం ప్రశస్యతే, అర్శసాం నాశనం శ్రేష్ఠం మూఢవాతానులోమనం, 61.
కఫవాతోద్భవే గుల్మే శ్లీపదే చ దకోదరే, శోధం పాండ్యామయం కాసం గ్రహణీం శ్వాస మేవ చ. 62.
ఏతా న్వినాశయ త్యాశు సూర్యస్తమ ఇవోదితః.

నల్లజీడివిత్తనములను శుద్ధిచేసి వానిని నైదువందలను తెచ్చి ఒకద్రోణపరిమితమగు నీటిలో వైచి వండవలయును. ఎనిమిదవపాలు నీరు మిగిలియుండఁగాఁ జూచి కషాయమును దింపవలయును. తరువాత ఒక ప్రస్థము నేయిని తెచ్చి ఈక్రింద చెప్పఁబోవు నౌషధములతో కలిపివండవలయును. శొంఠి, మిరియములు, పిప్పళ్లు, మోడి, చిత్రమూలము, ఏనుగుపిప్పళ్లు, ఇంగువ, చెవ్యము, అజామోద విత్తనములు, పంచలవణములు, సజ్జక్షారము, యవక్షారము ప్రబ్బి వీటి నన్నిటిని అర్ధపలము చొ॥ చేర్పవలయును. పెరుగు గంజి, కాంజికము శుక్తము, అల్లపుస్వరసము తైలముతో సమానమాత్రములునుగా చేర్పవలయును. అల్లపురసము, మునగ చెక్క రసమును తీసి అందు కలపవలయును. వీటినన్నిటిని చేర్చి మెల్లగా సన్నని సెగను వండవలయును. ఇది బృహదగ్నిముఖఘృతము.

16