चक्रदत्त (चक्रपाणिदत्त - पदार्थचन्द्रिका व हिन्दी व्याख्या सहित)

126 చక్రదత్త — ౬. అగ్నిమాంద్యాధికారము.

పాచనములగు క్రియలచేతఁగాని చక్కగా నాకలికలుగునట్టులు చేయవలయును. చెంగల్వకోష్టు సైంధవలవణముల కల్కములో నువ్వుల తైలమును చుక్రమును కలిపి కొంచెము వెచ్చచేసి రుద్దినయెడల ఖల్లీశూలము నివర్తించును. కానుగ కాయ, ముదిరిన వేప, ఉత్తరేణువిత్తులు, తిప్పతీగె, తెల్లగగ్గెర, కొడిసెవిత్తులు వీటితో కషాయముఁ బెట్టిత్రాఁగవలయును. ఇయ్యది వమనము చేయించుటచేత భయంకరములగు విషూచికలను పోఁగొట్టును. శొంతి, మిరియములు, పిప్పళ్లు, కానుగగింజలు, పసుపు, మాదీఫలపు వేళ్లు వీటిని మెత్తగానూరి మాత్రలనుకట్టి నీడలో నెండించి పెట్టుకొని తరువాత చాదకాటుక వేసినయెడల విషూచికలునశించును. ఇప్పరసము ఉత్తరేణి జిల్లేడులబెస పసుపు త్రికటుకములు వీటిని సమానభాగములుగ నూరి అంజనము వేసినచో విషూచి నివర్తించును. దాల్చె చెక్క జోతిష్మతి పెద్దములక వస పిల్లిపీచర వీటిని నిమ్మపులుసుతోటి నూరి కలియద్రిప్పి నలుగుపెట్టుకొనిన విషూచికలను నశింపఁజేయును. లేకున్న పైవాసితో నూనెనుకాచి రుద్దినయెడల కూడను విషూచికలు నశింపచేయును.

❧ దప్పికీ చికిత్స. ❧

శ్లో. పిపాసాయా మనుల్లేశే లవఙ్గ స్యాంబు శస్యతే, జాతీఫలస్య వా శీతం శృతం భద్రముస్తస్య వా. 92.
విషూచ్యా మతివృద్ధాయాం పార్శ్వోష్ణోర్దాహః ప్రశస్యతే, వమనం త్వలసే పూర్వం లవణేనోష్ణవారిణా. 93.
స్వేదో వర్తిర్లంఘనం చ క్రమశ్చాతోఽగ్నివర్ధనః, సరుక్ చానద్ధ ముదర ముష్ణపిష్టైః ప్రలేపయేత్. 94.
దారుహైమవతీ కుష్ఠ శతాహ్వా హింగుసైంధవైః. తక్రేణ చూర్ణం ముష్ణం సక్షారమార్తిం జఠరే నిహన్యాత్,
స్వేదోఽధురై ర్వా బహుబాష్పపూర్ణై రుష్ణై స్తథా న్యై రపి పాణితాపైః. 95.
తీవ్రార్తి రపి నాజీర్ణే పిబే చ్ఛూలఘ్ను మౌషధమ్, దోచ్ఛన్నో ౭నలో నాలం పక్తుం దోషాశునాశనమ్. 96.

చాల దప్పికలిగి బాధలేకున్నయెడల లవంగపుకషాయముగాని లేక జాజికాయ కషాయముగాని లేక తుంగముస్తలతో సిద్ధముచేయఁబడి చక్కగానారిన కషాయముగాని త్రాగుట శ్రేష్ఠము. మిక్కిలి పెరిగిన విషూచికనులకు ప్రక్కలు వెచ్చచేయుట మంచిది. మాంద్యరోగములలో మొదట నుప్పుచేర్చిన వేడినీళ్లతో వాంతి కలిగించుట,