चक्रदत्त (चक्रपाणिदत्त - पदार्थचन्द्रिका व हिन्दी व्याख्या सहित)

౮. పాండురోగాధికారము.

---

[విరేచనార్థము త్రిఫలాతైలాదులు; వాతశ్లేష్మాది చికిత్స; త్రిఫలాక్వాథములు]

శ్లో. సాధ్యంతు పాండ్వామయినం సమీక్ష్య స్నిగ్ధం ఘృతేనోర్ధ్వమధశ్చ శుద్ధం,
సంపాదయైత్ క్షౌద్రఘృత ప్రగాఢై ర్హరీతకీచూర్ణమయ ప్రయోగైః. ౧.
పిబేద్ధృతం వా రజనీవిపక్వం సత్రైఫలం త్రైలక మేవ చాపి,
విరేచనద్రవ్యకృతాన్ పిబే ద్వా యోగాంశ్చ వైరేచనికై ర్ఘృతేన. ౨.
ఇతి స్నిగ్ధోఽథ వాతోత్థే తిక్తశీతస్తు పైత్తికే,
శ్లైష్మికే కటురూక్షోష్ణః కార్యో మిశ్రస్తు మిశ్రకే. ౩.
ద్విశర్కరం త్రివృచ్చూర్ణం ఫలార్థం పైత్తికే పిబేత్,
కఫపాండుస్తు గోమూత్రయుక్తాం క్లిన్నాం హరీతకీమ్. ౪.
నాగరం లోహచూర్ణం వా కృత్స్నాం పథ్యామథాశ్మజమ్,
గుగ్గులుం వాఽథ మూత్రేణ కఫపాండ్వామయీ పిబేత్. ౫.
సప్తగాత్రం గవాం మూత్రే భావితం వా ప్యయోరజః,
పాండురోగ ప్రశాంత్యర్థం వయసా ప్రపిబే న్నరః. ౬.
ఫలత్రికామృతావాసా తిక్తాభూనింబ నింబజః,
క్వాథః క్షౌద్రయుతో హన్యా త్పాండురోగం సకామలమ్. ౭.

పాండురోగము గలవానిని చక్కగా పరీక్షజేసి సాధ్యముగా నుండినచో నేతితో పైనను క్రిందను శుద్ధముచేసి తరువాత తేనె నెయ్యి కలిపి పట్టించిన కరక్కాయల చూర్ణము నుపయోగింపవలెను. లేకపోయిన పసుపుతోవండిన నేతిని ద్రాగవలయును. త్రిఫలములు లోధ్రకములతో చేసిన నేతినైనను ద్రాగవలయును. లేక విరేచనకరములగు నౌషధులచే సిద్ధముచేయఁబడిన విరేచనయోగ సంబంధ మగు నేతినైనను పుచ్చుకొనవలయును. వాతమువలన నగుపాండురోగములయందు తైలవిధులను చేయవలయును. పిత్తపాండురోగములయందు చేదును శీతలము నగు చికిత్సఁ జేయవలయును. కఫముచే నగు పాండురోగములయందు చేదును కారమును గలిగి వెచ్చనిదియు