चक्रदत्त (चक्रपाणिदत्त - पदार्थचन्द्रिका व हिन्दी व्याख्या सहित)
Chakradatta Hindi
महामहोपाध्याय चक्रपाणिदत्त द्वारा
स्रोत: Chakradatta Chikitsa Sangraha with Hindi Commentary (उद्गम)
पृष्ठ 159, कुल 674 में से
संदर्भ में पढ़ें९. रक्तपित्ताधिकारमु.
-- तर्पणादि. --
श्लो. नोद्रिक्त मादौ संग्राह्यं बलिनोऽप्यश्नत श्चयत्,
हृत्पाण्डु ग्रहणीदोष प्लीहगुल्म ज्वरादिकृत्. १. ऊर्ध्वं प्रवृ-
त्तदोषस्य पूर्वं लोहित पित्तिनः, अक्षीणबलमांसाग्नेः कर्त-
व्य मुपतर्पणम्. २. ऊर्ध्वगे तर्पणं पूर्वं कर्तव्यं च विरेच-
नम्, प्रాగधोगमने पेया वमनं च यथाबलम्. ३. तर्पणं सघृ-
तक्षौद्रलाजचूर्णैः प्रदापयेत्, ऊर्ध्वगं रक्तपित्तं तत्तृतंका-
ले व्यपोहति. ४. बलं खर्जूरमृद्वीका मधुकैस्सपरूषकैः,
शृतशीतं प्रयोक्तव्यं तर्पणार्थं सशर्करं. ५.
बलमुगलरोगीकिनि पुष्टिगा भुजिञ्चुचुन्न वानिकिनि प्रवहिश्चुचुन्न रक्तमुनु मोदल कट्टिवेयकूदडु. अट्लु रक्तमुनु बन्धिश्चिनयॆडल, हृद्रोगमु पाण्डुरोगमु, ग्रहणि, पॊडलरोगमु, गुल्ममु, ज्वरमु मुन्नगुवानिनि पुट्टिञ्चुनु. पैभागमुन पुट्टिन दोषमु गल रोगीकिनि नशिंपकयुंडुबलमु मांसमु जठराग्निकलबानिकिनि रक्तपित्तमु गलवानिकिनि मोदट लंघनमु चेयिंपवलयुनु. पैभागमुन प्रसरिञ्चिन रक्तपित्तमुनंदु मोदट तर्पणमुनु विरेचनमुनु चेयिंपवलयुनु. क्रिंदिभागमुन प्रसरिंचुरक्तपित्तमुनंदु मोदट बलानुसारमुगा वांतिनि चेयिंपवलयुनु. नॆय्यि, तेनॆ, पेलपिंडि वीटितोटि तर्पणमु चेयवलयुनु. इदि पैभागपुरक्तपित्तमुलनु तगिनसमयमुलॊ सेविंचिनयॆडल पारद्रोलुनु. खर्जूरपुपंड्लु, द्राक्ष, यष्टिमधुकमु, चिट्टितकायलु वीनिनि कषायमु पॆट्टुकॊनि चक्केरनु कलिपिकॊनि तर्पणमुकॊऱकु उपयोगिंपवलयुनु.
[रक्तपित्तमुललो विरेचनयोगमु; वमनकल्पमु; पथ्यमुलु; पानीयमुलु; विरेचनादुलकर्हुलु; वाशाकषायमु; वाशास्वरसमु; वाशादि क्वाथमु, वाशामहिममु; भृष्टमेदरसमु मोदलगुनवि.]
श्लो. त्रिवृता त्रिफला श्यामा पिप्पली शर्करा मधु, मो-
दकः सन्निपातोर्ध्वं रक्तपित्तज्वरापहः. ६. शालिपर्ण्यादिना सिद्धा पे