चक्रदत्त (चक्रपाणिदत्त - पदार्थचन्द्रिका व हिन्दी व्याख्या सहित)

ఆంధ్రతాత్పర్యసహితము. 173

బలా న్నిహన్యాత్. కాసజ్వరారోచక మేహగుల్మ శ్వాసాగ్నిమాంద్య గ్రహణీప్రదోషాన్. 33.

లవంగములు జాజికాయ పిప్పళ్లు ఇవి యన్నియును అష్టప్రమాణమును మిరియములు అరపలమును, శొంఠి నాలుగుపలములను చేర్చి వీటిని చూర్ణము చేయవలసినది. ఆచూర్ణముతో సమానముగా చక్కెరను చేర్చవలయును. ఇయ్యది మిగుల బలవంతము లగు దగ్గులను జ్వరమును అరోచకములను మేహమును గుల్మరోగములను శ్వాసములను అగ్నిమాంద్యమును గ్రహణులను నశింపజేయును.

హరీతకీమోదకము మున్నగునవి.

శ్లో. హరీతకీ కణా శుంఠీ మరిచం గుడసంయుతమ్, కాసఘ్నో మోదకః ప్రోక్తః తృష్ణారోచక నాశనః. 34.
తాలీసవహ్ని దీప్యక చవికా శుంఠ్యమ్లవేతస వ్యోషైః, తుల్యై స్త్రిసుగంధియుత్తై ర్గుడేన గుటికా ప్రకర్తవ్యా. 35.
కాసశ్వాసారోచక పీనసహృత్కంఠవాజ్నిరోధేషు, గ్రహణీగుదోర్ధ్వ వేషు గుటికా వ్యోషాంతికా నామ. 36.
మనశ్శిలాలతా మధూక మాంసీముస్తైర్గుడైః పిబేత్, ధూమం త్ర్యహం చ తస్యాను సగుడం చ పయః పిబేత్. 37.
ఏష కాసా న్పృథగ్వంద్వా సర్వదోష సముద్భవాన్, శ్లథైరపి ప్రయోగారాం సాధయే దప్రసాధితాన్. 38.
మనశ్శిలాలి ప్రదలం బదర్యా ఘర్మశోషితమ్, సక్షీరం ధూమపానాత్తు మహత్కాసనిబర్హణమ్. 39.
అర్కచ్ఛల్లీ లే తుల్యై తతోఽర్ధేన కటుత్రికమ్, చూర్ణితం వహ్నినిక్షిప్తం పిబేద్ధూమం తు యోగవిత్. 40.
భక్షయే దథ తాంబూలాం పిబే దుగ్ధ మనూంబు వా, కాసాః పంచవిధా యాంతి శాంతి మాశు న సంశయః. 41.

కరక కాయలు పిప్పళ్లు శొంఠి మిరియములు బెల్లము వీనిని చూర్ణము చేసి, కుడుములుగా జేసి భక్షించినయెడల దప్పిక, అరోచకములను నశింపఁజేయును. తాడిశపత్రి చిత్రమూలము ఓమము చెవ్యము శొంఠి ఆమ్లవేతసము మిరియములు పిప్పళ్లు లవంగపుపట్ట ఏలకులు జాపత్రి వీని నన్నిటిని సమానముగా చేర్చి బెల్లముతో మాత్రలు కట్టి సేవింపవలయును. ఈమాత్రలను వ్యోషాంతికము లని యందురు. ఈమాత్రలు దగ్గు శ్వాసను అరోచకము పీనస హృద్రోగము మాటపడిపోవుట గ్రహణి ఈరోగములయందు మిక్కిలి హితమును చేయును. ఈమాత్రలలో లవంగపుపట్ట ఏలకులు జాపత్రి వీని నన్నిటిని నాల్గుమాషములయొత్తు కలపవలయును. మణిశిల హరిదళము య