चक्रदत्त (चक्रपाणिदत्त - पदार्थचन्द्रिका व हिन्दी व्याख्या सहित)

ఆంధ్ర తాత్పర్యసహితము. 175

దగ్గులయందును శ్వాసరోగములయందును కఫమువాతము వీటివలన కలిగినవాటియందును ఈయవలయును.

---

దశమూలషట్పలఘృతము

श्लो. दशमूलीचतुःप्रस्थे रसे प्रस्थोन्मितं हविः, सक्षारैः पञ्चकोलैस्तु कल्कैः साधु साधितम् ॥ ४६ ॥
कासहृत्पार्श्वशूलघ्नं हिक्काश्वासनिबर्हणम्, कल्कं षट्पल मेवात्र ग्राहयन्ति भिषग्वराः ॥ ४७ ॥

తాత్పర్యము: నాలుగు ప్రస్థముల దశమూలకషాయములో పదియారు పలముల నేతిని యవక్షారము పిప్పళ్లు మోడి చవ్యము చిత్రమూలము శొంఠి వీటియొక్క కల్కమును కలిపి నేతిని సిద్ధము చేయవలయును. ఇయ్యది దగ్గు హృదయశూలము పార్శ్వపునొప్పి వెక్కిళ్లు శ్వాసము వీటిని నశింపఁజేయును. ఇచ్చట నుత్తమవైద్యులు 6 పలముల కల్కమునే గ్రహింపవలయు నందురు.

---

కంటకారీఘృతము

श्लो. कण्टकारीगुडूचीभ्यां पृथक् त्रिंशत्पलाद्रसे, प्रस्थस्सिद्धो घृताद्वातकासनुद्वह्निदीपनः ॥ ४८ ॥
घृतं रास्नाबलाव्यूष श्वदंष्ट्राकल्कपाचितम्, कण्टकारेद्रसे सर्पिः पञ्चकासनिषूदनम् ॥ ४९ ॥

తాత్పర్యము: వాకుడు తిప్పతీగ వీటితోచేసిన ముప్పదిపలముల కషాయముతో నేతిని పక్వము చేయవలయును. ఇయ్యది వాతసంబంధము లగు దగ్గులను పోఁగొట్టును. అగ్ని నుద్దీపింపఁజేయును. సన్నరాస్న ముత్తువపులగము శొంఠి మిరియములు పిప్పళ్లు పల్లేరు వీటికల్కములోను వాకుడరసములోను పక్వముచేయఁబడిన ఘృతము అయిదుతెఱఁగులగు దగ్గులను నశింపఁజేయును.

---

బృహత్కంటకారీ ఘృతము

श्लो. सपत्रमूलशाखायाः कण्टकार्या रसाढके, घृतप्रस्थं बलाव्यूष विडङ्गशठिचित्रकैः ॥ ५० ॥
सौवर्चल यवक्षार बिल्वामलक पुष्करैः, वृश्चीर बृहती पथ्या यवानीदाडिमर्द्धिभिः ॥ ५१ ॥
द्राक्षा पुनर्नवा चव्य धन्वयासाम्लवेतसैः, शृङ्गीतामलकी भार्गी रास्ना गोक्षुरकैः पचेत् ॥ ५२ ॥
कल्कैस्तु सर्वका-