चक्रदत्त (चक्रपाणिदत्त - पदार्थचन्द्रिका व हिन्दी व्याख्या सहित)

176 చక్రదత్త—౧౧. కాసరోగాధికారము.

శేషు హిక్కా శ్వాసే చ శస్యతే, కంటకారీఘృతం సిద్ధం కఫవ్యాధివి నాశనమ్. 53.

ఆకుల వేళ్లు కొమ్ములతో గూడిన నేలములక రసమును ఆఢకప్రమాణము సిద్ధము చేసి దానియందు పదియారుపలముల నేతినితీసికొని, ముత్తువుపులగము శొంఠి మిరియములు పిప్పళ్లు వాయువిడంగములు కచ్చూరము చిత్రమూలము సౌవర్చలవణము యవక్షారము బిల్వపువేఱు ఉసిరిక పుష్కరమూలము పృశ్నిపర్ణి ములక కరకకాయ ఓమము దానిమ్మ వృద్ధి ద్రాక్ష శొంఠి చెవ్యము యవాసను గజ్జేరు వ్యాఘ్రనఖమను ద్రవ్యము నేలతాడి గంటుభారంగి సన్నరాస్న పల్లేరు వీటితో కల్కమునుచేసి ఆకల్కముతో నేతిని పక్వము చేయవలయును. ఇయ్యది కంటకారీఘృతము. ఇది అన్నివిధము లగు దగ్గులను వెక్కిళ్లను శ్వాసమును పోఁగొట్టుటయం దత్యుత్తమము. మఱియును కఫరోగములను నశింపఁజేయును. ఇయ్యదియే బృహత్కంటకారీఘృతమనియు ననంబడును.

---

రాస్నాద్యఘృతము.

శ్లో. ద్రోణేఽపాం సాధయే ద్రాస్నాం దశమూలీం శతావరీమ్,
ఫలికాం మానికాంశ్చాం స్త్రీన్ కులుత్థాన్ బదరాన్ యవాన్. 54.
తులార్థం చాజమాంసస్య తదర్ధేషేణ తేన చ, ఘృతాఢకం సమ
క్షీరం జీవనీయైః పలోని తైః. 55.
సిద్ధం తద్దశభిః కల్కైః నస్యపానానువాసనైః,
సమీక్ష్య వాతరోగీషు యథావస్థం ప్రయోజయేత్. 56.
పంచకాసాన్ క్షయం శ్వాసం పార్శ్వశూల మరోచకమ్,
సర్వాంగై కాంగరోగం శ్చ ప్లీహోర్ధ్వానిలం జయేత్. 57.
జీవకర్షభకౌ మేదే కాకోల్యా శూర్పపర్ణికే,
జీవంతీ మధుక శ్చైవ దశకో జీవకో గణః. 58.

ద్రోణపరిమితమగు నుదకములో సన్న రాస్నను దశమూలమును పిల్లిపిచ్చరను ఒక్కొక్కపలము చొప్పునను, ఉలవలు ఱేగుపండ్లు యవలును మూడు మూడు మానికలు చొప్పుననున్ను, మేకమాంసము 50 పలములు, జీవనీయగణములో చెప్పిన యౌషధములు ఒక్కొక్క పలమును, నేయి 64 పలములును దీని నన్నిటిని చేర్చి నేతిని పక్వముచేయవలయును. దీనితో వాతరోగముల విషయము లో నస్యము పానము అనువాసనలను తగుమాత్రముగా ప్రయోగింపవలయును. ఇయ్యది అయిదు తెఱంగులగు దగ్గులను క్షయ శ్వాసము పార్శ్వశూల అరోచకము సర్వాంగరోగము ఏకాంగరోగము, ప్లీహ ఊర్ధ్వ వాతము వీటిని జయించును. జీవకము ఋషభకము మేద మహామైద