चक्रदत्त (चक्रपाणिदत्त - पदार्थचन्द्रिका व हिन्दी व्याख्या सहित)

ఆంధ్ర తాత్పర్యసహితము. 177

కాకో లిక్షీరకాకోలి బుద్ధి వృద్ధి జీవంతి జ్యేష్ఠమధుకము ఇవి పదియౌషధులుండును వంతీగణ మని చెప్పఁబడును.

-::- అగస్త్యహరీతకి. -::-

శ్లో. దశమూలీంస్వయంగుప్తాంశంఖపుష్పీంశఠీంబలామ్, హస్తిపిప్పల్యపామార్గ పిప్పలీమూల చిత్రకాన్. 59. భార్డ్గీ పుష్కరమూలం చ ద్విపలాంశం యవాఢకమ్, హరీతకీశతం చైకం జలే పంచాఢ కే పచేత్ 60. యవై స్స్విన్నైః కషాయం తం పూతం త చ్చాభయాశతమ్, పచేద్గుడతులాం దత్త్వా కుడపం చ పృథగ్ఘృతాత్. 61. తైలా త్సపిప్పలీచూర్ణాత్ సిద్ధశీతే చ మక్షికాత్, లిహ్యా ద్వేచాభయే నిత్యమతః ఖాదే ద్రసాయనమ్. 62. త ద్వలీపలితంహన్యా ద్వలామ్యుర్బలవర్ధనమ్, పంచకాసాన్ క్షయం శ్వాసం హిక్కా స్సవిషమజ్వరాన్. 63. హన్యా త్తథా గ్రహణ్యర్శోహృద్రోగారుచిపీనసాన్, అగస్త్యవిహితం ధన్య మిదం శ్రేష్ఠం రసాయనమ్. 64.

దశమూలములు పెద్దదూలగొండి శంఖపుష్పి కచ్చూరము ముత్తవపులగము ఏనుగుపిప్పళ్లు ఉత్తరేణి మోడి చిత్రమూలము గంటుభారంగి పుష్కరమూలము వీనినన్నింటిని రెండురెండు పలములును, యవలు 64 పలములును, 100 పలముల కరక్కాయలు వీటి నన్నింటిని అయిదు ఆఢకముల ప్రమాణపు నీటిలో పక్యము చేయవలయును. యవలు మెత్తఁబడగానే ఆకషాయమును వడియగడ్డి 25 పలముల కరక్కాయలయందు 100 పలముల బెల్లము 4 పలముల నేయిని కలిపి వండవలయును, తైలమును పిప్పలిచూర్ణమును నాలుగునాలుగు పలములచొప్పున చేర్చవలయును. పక్వమైపిమ్మట చల్లారిన తరువాత 4 పలముల తేనెను కలిపి యాల ప్రతినిత్యమును రెండురెండు కరక్కాయల చొప్పున రసాయనములను భక్షించురీతిని భక్షింపవలయును. ఇయ్యది ముడుతలుపడుట తలనైరియుటలను పోఁగొట్టును. బలమును ఆయుష్యమును మలమును వృద్ధి నొందించును. అయిదు తెఱఁగు లగు దగ్గులను క్షయరోగములను శ్వాసరోగమును వెక్కిళ్లను విషమజ్వరములను గ్రహణులను మూలరోగములను హృదయరోగములను ఆరుచిపీనసను పోఁగొట్టును. ఇయ్యది అగస్త్యమహామునిచేత నిర్మింపఁబడియెను. ధన్యమును శ్రేష్ఠము నగు రసాయనము కావున దీనిని అగస్త్యహరీతకి యందురు.

-::- వ్యాఘ్రహరీతకి. -::-

శ్లో. సమూలపుష్పచ్ఛద కంటకార్యా, స్తులాం జలద్రోణపరిప్లుతాం చ, హరీతకీనాం చ శతం నిదధ్యా దధాత్ర పక్త్వాచరణావశే

23