भारतकोश
चक्रदत्त (चक्रपाणिदत्त - पदार्थचन्द्रिका व हिन्दी व्याख्या सहित)

चक्रदत्त (चक्रपाणिदत्त - पदार्थचन्द्रिका व हिन्दी व्याख्या सहित)

Chakradatta Hindi

महामहोपाध्याय चक्रपाणिदत्त द्वारा

स्रोत: Chakradatta Chikitsa Sangraha with Hindi Commentary (उद्गम)

DevanagariHindipublished674 पृष्ठ

पृष्ठ 243, कुल 674 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 243

224 చక్రదత్త—౨౨. వాతవ్యాధ్యధికారము.

మిక్కిలి హితకరము. కటిరోగము పృష్ఠరోగము ఉదరరోగము వీటిని ఎక్కువగా పోఁగొట్టును. దీనినే స్వల్పరసోనపిండ మనియెదరు.


दध्यम्लादि प्रयोगमु

श्लो.
हन्ति प्राग्भोजनात्पीतं दध्यम्लं सवचोषणम् ॥ ३४ ॥
अपतानक मन्योऽपि वातव्याधिक्रमो हितः ।
वातघ्नैर्दशमूल्या च नवं कुब्जमुपाचरेत् ॥ ३५ ॥
स्नेहैर्मांसरसैर्वापि प्रवृद्धं तं विवर्जयेत् ।
पिप्पल्यादिरजस्तूणीप्रतितूण्योः सुखांबुना ॥ ३६ ॥
पिबेद्वा स्नेह लवणं सघृतं क्षारहिंगु वा ।
आध्मान लंघनं पाणित्तापश्च फलवर्तयः ॥ ३७ ॥
दीपनं पाचनं चैव वस्तिश्चाप्यत्र शोधनः ।
प्रत्याध्माने तु वमनं लंघनं दीपनं तथा ॥ ३८ ॥
प्रत्यष्ठीलाष्ठीलिकयो रन्तर्विद्रधिगुल्मवत् ॥

व्याख्या / तात्पर्यमु:
दध्यम्लमुनन्दु वस मिरियमुलु कलिपि अन्नमु तिनुटकु मुन्दुगा सेविम्पवलयुनु. इय्यदि अपतानकमुनु पोఁगोट्टुनु. मऱियु नितरमुलगु वातरोगमुलकुनु हितकरमु. वातमुఁ बोఁगोट्टु मन्दुलचेतनु, दशमूलमुलचेतनु, नूतन कुब्जरोगमुलकु चिकित्स चेयवलयुनु. तैलमुलचेतनु मांसरसमुल चेतनु चिकित्स चेयवलयुनु. हेदिगिन कुब्जरोगमुलु वदलि पॆट्टवलयुनु. तूणी प्रतितूणी वातमुलयन्दु पिप्पल्यादि गणमुल यौषधमुल चूर्णमुनु गोरुवॆच्चनि नीळ्लतोఁ गूड तीसिकॊनवलयुनु. लेकपोयिन तैलमलो यवक्षारमुनु कलुपुकोनि कानि इंगुवनु यवक्षारमुनु नेतिलो कलिपि कोनिकानि त्रागवलयुनु. आध्मानवातमुलनन्दु लंघनमु चेयुट, चेतुलतो काचुट, फलवर्ति नुंचुट इय्यदि मिक्किलि हितकरमुलु. प्रत्याध्मानवातमुलनन्दु वमनमु चेयिंचुटयुनु, लंघनमु चेयिंचुटयुनु, दीपनमु चेयिंचुटयुनु हितमुलु. प्रत्यष्ठील अष्ठील अनु वातरोगमुल यन्दुनु अन्तर्विद्रधि गुल्मरोगमुलयन्दु वलेने चिकित्सनु चेयवलयुनु.


गृध्रस्यादुलकु दशमूलादिक्वाथमुलु

श्लो.
दशमूली बला रास्ना गुडूची विश्वभेषजम् ॥ ३९ ॥
पिबेदेरंडतैलेन गृध्रसी खंजपंगुषु ।
शेफालीकांडशैः क्वाथो मृद्वग्निपरिसाधितः ॥ ४० ॥
दुर्वारं गृध्रसीरोगं पीतमात्रं समुद्धरेत् ।
पंचमूली कषायं तु रुबूतैलं त्रिवृद्युतम् ॥ ४१ ॥
त्रिवृत्तैर्वाथवा युक्तं गृध्रसीगुल्मशूलनुत् ।
घृतं वार्द्रिकमातु...