भारतकोश
चक्रदत्त (चक्रपाणिदत्त - पदार्थचन्द्रिका व हिन्दी व्याख्या सहित)

चक्रदत्त (चक्रपाणिदत्त - पदार्थचन्द्रिका व हिन्दी व्याख्या सहित)

Chakradatta Hindi

महामहोपाध्याय चक्रपाणिदत्त द्वारा

स्रोत: Chakradatta Chikitsa Sangraha with Hindi Commentary (उद्गम)

DevanagariHindipublished674 पृष्ठ

पृष्ठ 244, कुल 674 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 244

आंध्र तात्पर्यसहितमु. २२५

लुङ्गो रसं सचुक्रं सगुडं पिबेद्वा. कट्वूरुपृष्ठत्रिकगुल्मशूलगृध्रस्युदावर्तहरः प्रदिष्टः. ४२.
तैल मेरंडजं वापि गोमूत्रेण पिबेन्नरः, मासमेकं प्रयोगोऽयं गृध्रस्यूरुग्रहापहः. ४३.
गोमूत्रैरंडतैलाभ्यां कृष्णापीता सुचूर्णिता, दीर्घकालोत्थितां हन्ति गृध्रसीं कफवातजां. ४४.
अश्नाति यो नरः सिद्धा मेरंडतैलसाधितां, वार्त्ताकं गृध्रसीभिन्नः पूर्वामाप्नोत्यसौ गतिं. ४५.
पिष्ट्वैरंडपलं क्षीरे सविश्वं वाफलं रुबोः, पायसो भक्षितः सिद्धो गृध्रसीकटिशूलनुत्. ४६.
रास्नायास्तु पलं चैकं कर्षांन्पञ्च च गुग्गुलोः, सर्पिषा वटुकां कृत्वा खादेद्वा गृध्रसीहरां. ४७.

दशमूलमुलु मुत्तुवपुलगमु सन्नरास्न तिप्पतीगे शोंठि वीटिचूर्णमुनु आमुदमुतो सेविंचिन गृध्रसि पंगुवातमु खंजवातमुलयंदु हितमगुनु. लेत मंटचेत काचबडिन नल्लवाविलाकु पसरु अतिभयंकरमुलगु गृध्रसुलनु पोगोट्टुनु. गुरुपंचमूलमुल क्वाधमुनंदु आमुदमु तेल्ल तेगड कलिपिकानि केवलमु तेल्ल तेगडनु कलिपिकौनि कानि त्रागिनयैडल गृध्रसुलनु गुल्मरोगमुलनु शूलरोगमुलनु नशिंपఁजेयुनु. नेतिनिगानि तैलमुनुगानि अल्लमु मादिफलरसमुलोगानि बेल्लमुनु कलिपिकौनि त्रागिनयैडल नडुमुलु तौडलु मुड्डि कटिप्रांतमु वीटियंदु पुट्टिन गृध्रसिनि शूलरोगमुनु उदावर्तमुनु हरिंचु ननि चप्पఁबडिनदि. लेक आमुदमुनु आवुपंचितमुलौ कलिपिकौनि त्रागवलयुनु. इत्लौक नेलरोजुलु चेसिनचो गृध्रसि तौडलुपट्टुकौनि पोवुटलनु नशिंपఁजेयुनु.

आवुपंचितमुलौ आमुदमुतो नूरఁबडिन पिप्पलि चूर्णमुनु कलिपि त्रागिन यैडल तडवु कालमुनुंडि युंडिन कफवातमुल वलनि गृध्रसिनि पोगोट्टुनु. गृध्रसीबाधचेत पीडिंपఁबडिन मनुष्युఁडु आमुदमुनंदु साधिंपఁबडिन नेलमूलकनु सेविंचिनयैडल सुखमुनौंदुनु. आमुदमु गिंजलनु पाललो नूरीगानि शोंठिनि चेर्चिकौनि आमुदपुगिंजलनु परमान्नमुगा चेसिकौनिगानि भक्षिंचिनयैडल गृध्रसुलुनु कटिशूललुनु नशिंचुनु. सन्नरास्न औकपलमू गुग्गुलमु औकटिंभावु पलमु वीटिनि नेतिथो कलिपि मात्रलनु कट्टि तिनिनयैडल गृध्रसुलु नशिंचुनु.


गृध्रसीयं दितरमुलगु नुपायमुलु.

श्लो. गृध्रस्यार्तं नरं सम्यक्पाचनाद्यै र्विशोधितं,
ज्ञात्वा नरं प्रदीप्ताग्निं वस्तिभि स्समुपाचरेत्. ४८.
नाडी वस्तिविधिं कुर्या द्याव दूर्ध्वं न शुध्यति,
स्नेहेहो निरर्थक स्तस्य भस्म...

२९