चक्रदत्त (चक्रपाणिदत्त - पदार्थचन्द्रिका व हिन्दी व्याख्या सहित)

२२६ చక్రదత్త—౨౨. వాతవ్యాధ్యధికారము.

న్యేప హుతి ర్వ్యథా. 49. గృధ్రస్యా ర్తస్య జంఘాయాః స్నేహ- స్వేదైః కృతే భృశమ్, పద్భ్యాం నిర్మథితాయాశ్చ సూక్ష్మమార్గేణ గృధ్రసీ. 50.

గృధ్రసి చేత పీడింపఁబడిన మనుష్యుని చక్కఁగా పాచనముమున్నగు వానిచేత శోధించి జఠరాగ్ని చక్కఁగా నుండినవాఁ డైనచో వస్తిక్రియ లను చేయవలయును, ఊర్ధ్వభాగము శుద్ధ మగువఱకును వస్తిక్రియను చేయరాదు. చేసిన యెడల బూడిదలో పోసిన నేయివలె నిష్ఫల మగును. గృధ్రసీపీడితుఁ డగువానికి పిక్కలకు మిక్కిలి చెమట కలిగింపవలయును. కాళ్లను చక్కఁగా మర్దింపవలయును.

---

గృధ్రసికి దాహాది క్రియలు.

శ్లో. అవతార్యాంగుళౌ సమ్య క్కనిష్ఠాయాం శనై శ్శనైః,
జ్ఞాత్వా సమున్నతం గ్రంథిం కండరాయాం వ్యవస్థితం. 51.
తం శస్త్రేణ విదార్యాశు ప్ర వాళాంకురసన్నిభం,
సముద్ధృత్యాగ్నినా దగ్ధ్వా లింపేద్యష్ట్యాహ్వచందనైః. 52.
విధ్వే చ్చిరా మింద్రవస్తౌ రధస్తా చ్చతురంగులేః,
యది నోపశమం గచ్ఛేద్దహే త్పాదకనిష్ఠికాం. 53.

టీక:
చిటికెనవ్రేలియందు మెల్లమెల్లగా దించి కండరమునందున్న ముడిని ఎత్తుగా నున్నయెడల శస్త్రముచేసి తీసివేయవలయును. పిమ్మట లేతచిగురుతో సమానముగా నొత్తిపెచి నిప్పులో కాల్చిన యష్టిమధుకము మంచిగంధములతో పూయవలయును. ఇంద్రవస్తి కొఱకు క్రింద నాలుగు అంగుళముల నరమును వ్యధనము చేయవలయును. ఇట్లైనను కుదురనియెడల కాలిచిటికెనవ్రేలిని కాల్పవలయును.

---

కటిశూలలయందు సామాన్యోపాయములు.

శ్లో. తగరస్య శిఫా మార్ధ్రాం, పిష్ట్వాతక్రేణ యః పిబేత్.
వంక్షణానిలరోగార్తః సక్షణా దేవ ముచ్యతే. 54.
దశమూలీకషాయేణ పిబే ద్వా నాగరాంభసా,
కటిశూలేషు సర్వేషు తైలమేరండసంభవం. 55.
విశ్వాచ్యాం ఖంజపజ్గ్వోశ్చ దాహే హర్షే చ పాదయోః,
క్రోష్టుశీర్షవికారే చ వికారే వాతకంటకే. 56.
శిరాం యథోక్తాం నిర్విధ్య చికిత్సా వాతరోగనుత్.

టీక:
గ్రంథితగరము చెట్టుయొక్క వేళ్ళనుతీసికొని మజ్జిగతో నూరి అండసంధియందు వాతరోగముకలవాఁడు సేవింపవలయును, ఇయ్యది వాతబాధను తక్షణమే యుపశమిం