चक्रदत्त (चक्रपाणिदत्त - पदार्थचन्द्रिका व हिन्दी व्याख्या सहित)
Chakradatta Hindi
महामहोपाध्याय चक्रपाणिदत्त द्वारा
स्रोत: Chakradatta Chikitsa Sangraha with Hindi Commentary (उद्गम)
पृष्ठ 247, कुल 674 में से
संदर्भ में पढ़ें२२८
चक्रदत्त—२२. वातव्याध्यधिकारमु.
दीनितरुवात कोन्नि प्रतुललो नी क्रिन्दीरीति नधिकपाठमुन्नदि.
श्लो. कुष्ठसैन्धवयोः कल्कः चुक्रतैलसमन्वितः,
सुखोष्णो मर्दने योज्यः खल्लीशूलनिवारणः.
इदि ‘तुल्यं सिद्धाम्ललवणैः’ अन्नश्लोकमुनकु पैनंगलगदु.
❧ त्रयोदशाङ्ग गुग्गुलमु. ❧
श्लो. आहुराश्वगन्धाऽहपुषा गुडूची, शतावरी गोक्षुर वृद्धदारकं,
रास्ना शताह्वा शठी यमानी सनागराश्चेति समैश्च चूर्णम्. ६३.
तुल्यं भवेत्कौशिक मत्र मध्ये देयं तथा सर्पिरथोर्धभागं,
अद्धाक्षमात्रं त्वथ तत्प्रयोगात् कृत्वाऽनुपानं सुरयाऽर्थयूषैः. ६४.
मद्येन वा कोष्णजलेन वाऽथ क्षीरेण वा मांसरसेन वापि,
कटिग्रहे गृध्रसि बाहुपृष्ठे हनुग्रहे जानुनि पादयुग्मे. ६५.
सन्धिस्थिते चास्थिगते च वाते मज्जागते स्नायुगते च कुष्ठे,
रोगान् जयेद्वातकफानुविद्धान् वातेरितान् हृद्ग्रहयोनिदोषान्. ६६.
भग्नास्थिविद्धेषु च खञ्जवाते त्रयोदशाङ्गं प्रवदन्ति तज्ज्ञाः.
टीका / प्रतिपदार्थमु:
पेन्नेरु तिप्पतीगे बोडतरमु पिल्लिपीचर पल्लेरु पेद्ददेवदारु सन्नरास्ना सोम्पु वट्टिवेळ्लु कच्चूरमु यवानि शोण्ठि इवि यन्नियुन्नु समान भागमुलुगा तीसिकोनि चूर्णमु चेयवलयुनु. ईचूर्णमुतो समानमुगा गुग्गुलमुनु गुग्गुलमुलो सार्धभागमुनु नेयिनि कलिपि अच्चुट ६ माषमुल योत्तु प्रतिदिनमुनु तिनवलयुनु. इन्दु मद्यमुनु अनुपानमुगा ग्रहिम्पवलयुनु, लेकुन्नचो कल्लुतो गानि वेच्चनि नीटीतो गानि पालतो गानि मांसGeneralरसमुतो गानि कटिग्रहमुनन्दुनु गृध्रसियन्दु बाहुमूलमुलयन्दलि वातमुनन्दुनु पृष्ठग्रहमु हनुग्रहमु जानुग्रहमु पादग्रहमु सन्धिगतवातमु अस्थिगतवातमु मज्जागतवातमु स्नायुवातमु कुष्ठमु मुन्नगु वातकफमुल वृद्धितो नगु रोगमुलयन्दुनु मेलुकलिगिञ्चुनु. वातप्रेरितमुलगु हृद्रोगमुललोनु योनिदोषमुललो खञ्जवातमुललोनु ई त्रयोदशाङ्गगुग्गुलमु उत्तममगु गुणमु निच्चुननि वैद्युलु चेप्पुचुन्नारु.