चक्रदत्त (चक्रपाणिदत्त - पदार्थचन्द्रिका व हिन्दी व्याख्या सहित)

ఆంధ్ర తాత్పర్యసహితము. 239

కేతకీ తైలము.

శ్లో. కేతకీనాగబలాతిబలానాం యద్బహులేన రసేన విపక్వం,
తైల మనల్పతుషోదకసిద్ధం మారుత మస్థిగతం వినిహన్తి. 140.
అనల్పవచనాత్తత్ర తుల్యే క్వాథతుషోదకే,
అకల్కోఽపి భవే త్తేన్న హేతుర్యః స్వాద్భ్యః కేవలే ద్రవే. 141.

కేతకి నాగబల అతిబల వీటిని చాలారసముతో పక్వముచేసి తుషోదకమును కలిపి తైలమును సిద్ధముచేసి సేవించినయెడల అస్థిగత మగువాతముల కూడను నశింపఁజేయును. మూలమునందు అనల్పరసేన యనినందున కషాయమును తుషోదకమును సమానముగా తీసికొనుచుండవలయును. కేవలరసముతోనే సిద్ధముచేయునెడల కల్కము లేకయే చేయవలయును.

---

సైంధవాద్య తైలము.

శ్లో. ద్వే పలే సైంధవాత్పంచ శుంఠ్యా గ్రంథిచిత్రకాత్, ద్వే
ద్వే భల్లాతకాస్థీనివింశతి ద్వే తథాఢకే,
ఆరనాలా త్పచేత్పృష్ఠం తైలమేతై రపత్యదం,
గృధ్రస్యూరుగ్రహ రోడ్త్రీ సర్వవాతవికారనుత్.

సైంధవలవణము రెండుపలములు, అయిదుపలములు శొంఠి, మోడి చిత్రమూలము రెండురెండుపలములు కలిపి నల్లజీడివి తనములలోని పప్పు 21 ద్రోణముగంజి వీటియందు 16 పలముల తైలమును పక్వము చేయవలయును. ఇయ్యది గృధ్రసి ఊరుగ్రహము మూలరోగము మొదలగు సమస్తవాతవ్యాధులను పోఁగొట్టును.

---

స్వల్పమాష తైలము.

శ్లో. తైలం సంకుచితైకాంగే మాషసైంధవసాధితం,
బాహుశీర్షగతే నస్యం పానం చాత్రభక్తికం,
క్వాథోఽత్ర మాషనిష్పాద్యః సైంధవం కల్క మేవ చ. 143.

మినుములు సైంధవలవణము వీటిలో సాధించిన తైలమును తెచ్చి వాతమువలన పుట్టుకొని పోయిన అవయవములకు మర్దన చేయవలయును. చేతులు తల వీటియందు గల వాతములయందు అన్నము తినుటకంటె ముందుగా నీ తైలమును త్రాగవలయును. నస్యవిధిని చేయవలయును. ఈ తైలములో మినుములతో సిద్ధము జేయఁబడిన సైంధవలవణపు కల్కమునుకూడ కలపవలయును.