चक्रदत्त (चक्रपाणिदत्त - पदार्थचन्द्रिका व हिन्दी व्याख्या सहित)
Chakradatta Hindi
महामहोपाध्याय चक्रपाणिदत्त द्वारा
स्रोत: Chakradatta Chikitsa Sangraha with Hindi Commentary (उद्गम)
पृष्ठ 279, कुल 674 में से
संदर्भ में पढ़ें260 चक्रदत्त—२३. वातरक्ताधिकारमु.
तिप्पतीगे तो पेट्टबडिन कषायमुलो गुग्गिलमुनु कलिपिकॊनि त्रागिनयॆडल वातरक्तरॊगमुनु साधिंचुनु. अड्डसरमु तिप्पतीगे आम्लवेतसमु नीटिकषायमुलो आमुदमुनु कलिपिकॊनि त्रागवलयुनु. इय्यदि क्रममुगा सर्वांगसंभवमगु वातरक्तविकारमुलनु जयिंचुनु. बॊड्डतरमु चूर्णमुलो नेतिनि तेनॆनु कलिपि नाकि अत्पिम्मट तिप्पतीगे कषायमुनु त्रागिनयॆडल सुदुस्तरमगु वातरक्तमु नैननु पॊगॊट्टुनु. मूडु गानि लेक ऐदु गानि करक्कायलनु बॆल्लमुतो चेर्चि तिनि पिम्मट तिप्पतीगे कषायमुनु त्रागिनयॆडल मोकाळ्लवटुकुनु व्यापिंचियुन्ननु वातरक्तरॊगमुनु अवश्यमुगा पॊगॊट्टुनु. नेतिलो चेर्चि तिप्पतीगॆनु सेविंचिनयॆडल वातरॊगमुनु बॆल्लमुतो चेर्चि सेविंचिन पट्टुकॊनिपोवूटनु चक्केरतो चेर्चि सेविंचिन पित्तमुनु तेनेतो सेविंचिन कफमुनु आमुदमुतो सेविंचिन नतिभयंकरमगु वातरक्तरॊगमुलनु शोंतितो चेर्चि सेविंचिन आमवाततुलनु पॊगॊट्टुनु.
❧ गूडूचीस्वरसादयः ❧
श्लो.
गुडूच्याः स्वरसं कल्कं चूर्णं वा क्वाथमेव वा,
प्रभूतकाल मासेव्य मुच्यते वातशोणितात् ॥ १० ॥दशमूलीशृतं क्षीरं सद्यः शूलनिवारणम्,
परिषेको ऽनिलप्राये तद्वत्तैलेन सर्पिषा ॥ ११ ॥पटोलकटुकाभीरु त्रिफलामृतसाधितम्,
क्वाथं पीत्वा जयेज्जन्तुः सदाहं वातशोणितम् ॥ १२ ॥गोधूमचूर्णं छागपयोघृतं च, सच्छागदुग्धोरुबुबीजकल्कः,
लेपे विधेयं शतधौतसर्पिः सेके पयश्चाविक मेव शस्तम् ॥ १३ ॥लेपः पिष्टास्तिलास्तद्वद्भृष्टाः पयसि निर्वृताः ।
कटुकामृतयष्ट्याह्वंशुंठी कल्कं समाक्षिकम् ॥ १४ ॥गोमूत्रपीतं जयति सकफं वातशोणितम्,
धात्रीहरिद्रामुस्तानां कषायो वा कफाधिके ॥ १५ ॥कोकिलाक्षामृताक्वाथे पिबेत्कृष्णां कफाधिके,
पथ्याभोजी त्रिसप्ताहान्मुच्यते वातशोणितात् ॥ १६ ॥कफरक्तप्रशमनं हृद्यंगुडघृतं स्मृतम्,
संसर्गेषु यथोद्रेकं मिश्रं वा प्रतिकारयेत् ॥ १७ ॥सर्वेषु सगुडां पथ्यां गुडूचीक्वाथ मेव वा,
पिप्पलीवर्धमानंवा शीलयेत्सुसमाहितः ॥ १८ ॥
तिप्पतीगेरसमूनु गानि कल्कमुनु गानि चूर्णमुनु गानि कषायमुनु गानि सेविंचुटवलन वातरक्तरॊगमुनुंडि मनुजुडु विडिवडुनु, दशमूलकषाय...