चक्रदत्त (चक्रपाणिदत्त - पदार्थचन्द्रिका व हिन्दी व्याख्या सहित)

౨౩. వాతరక్తాధికారము.

వాతరక్తమునందు సామాన్యోపాయములు.

శ్లో. బాహ్యం లేపాభ్యంగసేకో పానాహై ర్వాతశోణితమ్,
విరేకస్థాపనస్నేహపానైర్గంభీర మాచరేత్. ౧.
ద్వయో ర్ముంచే దసృక్ శృంగ శూచ్యలాబుజలౌకసా, దేహదేశం ప్రజేశ్స్రావ్యం సిరాభిః పుచ్ఛనేన వా. ౨.
అంగగ్లానౌ చ న స్రావ్యం రూక్షే వాతోత్తరే చ యత్,
అమృతానాగరధన్యాక కర్షత్రయేణ పాచనం సిద్ధం. ౩.
జయతి సరక్తం వాతం సామం కుష్ఠా న్యశేషాణి, వత్సక ద్భుద్భవః క్వాథః పీతో గుగ్గులుసంయుతః. ౪.
సమీరణ సమాయుక్తం శోణితం సంప్రసాదయేత్,
వాసా గుడూచీ చతురంగులానా మేరండ తైలేన పిబేత్కషాయం,
క్రమేణ సర్వాంగజ మప్యశేషం జయే దసృగ్వాతభవం వికారమ్. ౫.
లీఢ్వా ముండితికాచూర్ణ మధుసర్పిః సమన్వితం,
ఛిన్నాక్వాథం పిబన్ హంతి వాతరక్తం సుదుస్తరం. ౬.
తిస్రోఽథవా పంచగుడేన పథ్యా, జగ్ధ్వా పిబే చ్ఛిన్నరుహాకషాయమ్. ౭.
తద్వాతరక్తం శమయ త్యుదీర్ణ, మాజానుసంభిన్న మపి హ్యవశ్యం. ౮.
ఘృతేన వాతం సగుడా విబద్ధం, పిత్తం సితాఢ్యా మధునా కఫం చ,
వాతాసృగ్రుం రుబుతైలమిశ్రా శుంఠ్యామవాతం శమయే ద్గుడూచీ. ౯.

బహిర్గతమగు వాతరక్తమును లేపనములు అభ్యంగములు సేకములు ఉపనాహములు వీటితోటి తొలగింపవలయును. అంతర్గతవాతరక్తమును విరేచనము స్థాపన వర్తి తైలపానము మున్నగువాని నాచరించి గంభీరముగా తొలగింపవలయును. రెండువిధములగు వాతరక్తములయందును కొమ్ము సూది జలగ మున్నగు వాని ద్వారా రక్తమును వెడలింప వలయును. లేక పోయిన యెడల నాడుల ద్వారా గాని పుచ్ఛనము వలన గాని శరీరమునుండి రక్తమును స్రవింప జేయవలయును. అంగములకు గ్లాని కలుగుట రూక్షత వాతాధిక్యము మున్నగునవి కలిగినపట్టుల రక్తము స్రవింపచేయరాదు. ఉసిరిక తుంగముస్తెలు కొతిమెర వీటిని పావుపావు చొప్పున తెచ్చి పాచనము చేసి సేవించిన యెడల వాతరక్తములను ఆమవాతములను సమస్తకుష్ఠరోగములను జయింపగలడు.