चक्रदत्त (चक्रपाणिदत्त - पदार्थचन्द्रिका व हिन्दी व्याख्या सहित)

ఆంధ్రతాత్పర్యసహితము. ९

...ర్థములను హితవుచేసికొని భక్షించుచుండవలయును. జ్వరపీడితుఁడు ఆహారముగా నే వస్తువులను తీసికొనకున్నయెడల క్షీణుఁడై దుర్బలుండగును. ఒక్కొక్కప్పు డిట్టికారణములచేత చచ్చిపోవుటయును కలదు, కావున రోగి హితవైనంతవట్టునకు మెల్లగా భోజనము చేయుచుండవలయును.

[అన్నము మున్నగువానిని సేవించుటలో కలుగు నరుచిని పోఁగొట్టు లేహాదులు; జ్వరభేదములు; ఆమజ్వరములందు ఔషధను సేవింపరాదనుట; పక్వజ్వరలక్షణము.]

श्लो. अरुचौ मातुलुङ्गस्य केसरं साज्यसैन्धवम्,
धात्रीद्राक्षासितानां वा कल्क मास्येन धार्यताम्। ४३।
सातत्यात्स्वाद्यभावाद्वा पथ्यं द्वेष्यत्व मागतम्,
कल्पनाविधिभि स्तैस्तैः प्रियत्वं गमये त्तुनः। ४४।
ज्वरितं ज्वरमुक्तं वा दिनान्ते भोजये ल्लघु,
श्लेष्मक्षये विवृद्धोष्मा बलवा ननल स्तदा। ४५।
गुर्वभिष्यन्द्य काले च ज्वरी नाद्या त्कथञ्चन,
नहि तस्या हितं भुक्तमायुषे वा सुखाय वा। ४६।
लङ्घनं स्वेदनं चाथ यवाग्व स्तिक्तको रसः,
पाचनान्यविपक्वानां दोषाणां तरुणे ज्वरे। ४७।
असप्तररात्रं तरुणं ज्वर माहु र्मनीषिणः,
मध्यं द्वादशरात्रं तु पुराणं मत उत्तरम्। ४८।
पाचनं शमनीयं वा कषायं पाययेत्तु तं,
ज्वरितं षडहोऽतीते लघ्वन्न प्रतिभोजितम्। ४९।
सप्ताहात्परतोऽस्तब्धे सामेस्यात्पाचनं ज्वरे,
निरामे शमनं स्तब्धे सामे नौषध माचरेत्। ५०।
लालाप्रसेको हृल्लास हृदयाशुद्ध्यरोचकाः,
तन्द्राऽलस्याविपाकस्य वैरस्यं गुरुगात्रता। ५१।
क्षुन्नाशो बहुमूत्रत्वं स्तब्धता बलवा ज्ज्वरः,
आमज్వరस्य लिङ्गानि न दद्या त्तत्र भेषजम्। ५२।
भेषजं ह्यामदोषस्य भूयो ज्वलयति ज्वरम्,
मृदौ ज्वरे लघौ देहे प्रचलेषु मलेषु च। ५३।
पक्वं दोषं विजानीया ज्ज्वरे देयं त दौषधम्।

రోగికి అన్నమునం దరుచి కలిగినయెడల మాదిఫలపు కింజల్కములును, నేయి, సైంధవలవణము వీనినిగాని; ఉసిరిక, ద్రాక్ష, చక్కెర వీనినిగాని కల్కముచేసి నోటిలో నుంపవలసినది. ఎప్పుడును ఎడతెగక పథ్యముచేయుటవలనగాని, ఆకలి లేకపోవు
2