चक्रदत्त (चक्रपाणिदत्त - पदार्थचन्द्रिका व हिन्दी व्याख्या सहित)

8 చక్రదత్త—౧. జ్వరాధికారము.

పటోలపత్రం వార్తాకం కులకం కారవేల్లకం. 40. కర్కోటకం పర్పట కం గోజిహ్వాం బాలమూలకం, పత్రం గుడూచ్యాః $^1$శ్శాకార్థం జ్వరితా య ప్రదాపయేత్. 41 జ్వరితో హితమశ్నీయాద్యద్యప్యస్యారుచిర్భ వేత్, అన్నకాలేహ్యభుంజానః క్షీయతే $^2$మ్రియతే౭పిచ. 42.

జ్వరమును హరించు ఫలరసములతో, తేనెను కండచక్కెరను కలిపినదియు ను, ద్రవపదార్థములచేత చక్కఁగాఁ గలియఁబెట్టఁబడినదియు నగు లాజసత్తువును ఈయవలయును. ఇదియే తర్పణమని చెప్పఁబడును. బలికను ఉపవాసములుచేయు టను వాతప్రకోపమువలనను గలుగుజ్వరములయందు జఠరాగ్నియున్నచో మాంస రసమునకలిపిన అన్నము హితకరమై యుండును.

కఫజ్వరములలో పెసరకట్టు (అనగా పలచని పెసరపప్పుపైనీరు) గలిపి బియ్య మును పులగముగా వండి తినుట చాలమంచిది. చక్కెరతో గలిపినచో నీగంజియే పి త్తితజ్వరములలో మేలు కలుఁగజేయును. గంజి, అన్నము, పేలాలు మొదలగు వానిని చేయుటకు, యెఱ్ఱనిబియ్యము మున్నగునవి ప్రాతవియగు షష్టికధాన్యమును [అనగా నా ల్లైలకు పండుధాన్యమును] కలిపి యుపయోగించినయెడల మిక్కిలి శ్రేష్ఠము. హిందుస్థా నీ వారు నెలలపండుధాన్యమును "సాఠీచావల్” అని యందురు. ఇవి జ్వరమును హరిం చును. పెసరపప్పు, ఉసిరికపొట్టు వీటితో చేయఁబడిన యూషము, అనగా వీటితో చేసినకట్టు వాతపిత్తజ్వరములలో మిక్కిలి హితమును గలుఁగజేయును. దీనినే ముద్గా మలక యూషమనియు నందరు.

లఘుపంచమూలములతో చేసిన యూషము కఫవాతజ్వరములయందు మిక్కిలి హితమును గలుఁగఁజేయును. వేపవేళ్లతోచేసిన యూషము పిత్తజ్వరములలో హితకర మగును. జ్వరపడినవానికి, పెసరపప్పు, పిల్లిపెసరపప్పు, సెనగపప్పు, ఉలవపప్పు, కంది పప్పు మున్నగువానిచేతను యూషమును సిద్ధముచేసి ఆహారమును తీసికొనుసమయ ముల నిచ్చుచుండవలయును. ఇవి జ్వరమువచ్చినవానికి ముఖ్యముగా ఆహారకాలముల లో యూషములకై యుపయోగించుచుండవలయును.

పొట్లఆకులు, శ్వేతవంకాయ, కాకరకాయలు, ఆఁగారకాయలు, పొట్లకాయ పర్పాటకము, ఎద్దునాలుకచెట్టు, చిన్నముల్లంగి, తిప్పతీగెఆకులు మొదలగువానిని జ్వరపీడితునకు శాకపదార్థములుగా నుపయోగింపవలెను. జ్వరమువచ్చినవానికి ఆహార సేవనకాలమందు ఏవస్తువులును హితములుగా నుండవు. అయినప్పటికిని హితవైనపదా

---

$^1$ శ్శాకార్థే. $^2$ మ్రియతేథవా.